یعنی چه
اطلاق در لغت به معنی رها کردن، گشودن بند و آزاد ساختن است. در کاربرد رایج، به معنی نسبت دادن یک نام، عنوان یا مفهوم به یک چیز است؛ مانند اطلاق عنوان «استاد» به یک شخص. در اصطلاح منطق و اصول نیز به معنی آوردن کلام بهصورت کلی و بدون قید و شرط است، بهطوری که شامل همه مصادیق آن شود.
مترادف
واژههایی چون رهاسازی، تعمیم، شمول و استعمال نزدیکترین معانی را به بافتهای مختلف این کلمه دارند.
ریشه
این واژه مصدری عربی از باب افعال (إفعال) است که از ریشه ثلاثی مجرد «ط ل ق» به معنی باز شدن، رها شدن و گشوده شدن مشتق شده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با کسره همزه در ابتدا و سکون طاء است: [eṭ-lāq].
به انگلیسی
بسته به بافت متن، معادلهای انگلیسی متفاوتی دارد؛ در کاربرد اسمی و عنوانی از application و در مفاهیم فلسفی از absoluteness استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی نیز همین ساختار مصدری با کاربردی مشابه برای بیان رهایی یا کاربرد لفظ استفاده میشود.
به فارسی
در برگردانهای خالص فارسی میتوان از تعابیری چون «رهاسازی»، «همهگیری» یا «سخنِ بیقید» با توجه به جنس متن استفاده کرد.
جمعبندی و توضیح کامل اطلاق
واژه «اطلاق» از ریشههای کهن زبان عربی است که وارد ادبیات علمی، فلسفی و عمومی فارسی شده است. این کلمه در هسته معنایی خود مفهوم «رها کردن از قید و بند» را حمل میکند. به همین دلیل، وقتی یک عنوان را به کسی یا چیزی نسبت میدهیم، در واقع آن نام را بدون محدودیت بر آن مفهوم سوار کردهایم.
در علوم تخصصیتر مانند فقه، اصول و منطق، اطلاق در برابر «تقیید» (محدود کردن) قرار میگیرد. کلام مطلق کلامی است که هیچ شرطی برای شمول مصادیقش ندارد و همه افراد یک ماهیت را در بر میگیرد؛ از این رو ابزاری کلیدی برای تعمیم دادن گزارهها و قوانین به شمار میرود.