یعنی چه
این عبارت در واقع شکل عامیانه، گفتاری یا غلط املایی رایج از ترکیب عربی «قوس و قزح» (با حرف ح) است. این واژه به پدیده طبیعی و زیبای تجزیه نور خورشید در قطرات باران اشاره دارد که کمانی هفترنگ را در آسمان پدید میآورد. در متون کهن به صورت ترکیب اضافی «قوسِ قُزَح» نیز به کار رفته است.
تلفظ
در گویش عامیانه معمولاً حرف «ح» در انتهای واژه قزح به صورت «هـ» یا صامت ساکن تلفظ میشود که منجر به شکلگیری املای گفتاری «قوس و قزه» شده است. تلفظ صحیح و معیاردانشنامهای آن «قَوْسُ قُزَح» است.
در جدول
در طراحهای جدول کلمات متقاطع، اگر طراح دقیقاً عبارت عامیانه با واو عطف و هاء پایانی را مدنظر داشته باشد، تعداد حروف آن ۷ حرف است. معادلهای رسمیتر آن شامل تیراژه، آزفنداک و کمان رستم هستند.
به انگلیسی
معادل مستقیم این پدیده طبیعی در زبان انگلیسی واژه Rainbow است که از ترکیب rain (باران) و bow (کمان) ساخته شده است.
به فارسی
در زبان فارسی اصیل و سره، واژههای بسیار زیبایی برای این پدیده وجود دارد. «رنگینکمان» رایجترین آنهاست. واژههای کهنتر و ادبی مانند «تیراژه»، «آزفنداک»، «کمان رستم» و «کمان بهمن» نیز دقیقاً به همین معنا هستند.
نماد چیست
این پدیده در فرهنگهای مختلف جهان نماد صلح، امید و پیوند میان عالم قدسی و زمین است. در عهد عتیق، نشانه پیمان خداوند با حضرت نوح پس از طوفان بزرگ است. در ادبیات فارسی نیز نمادی از جلوه گری، تنوع رنگها و زیبایی شگفتانگیز طبیعت به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل قوس و قزه
عبارت «قوس و قزه» در حقیقت یک شکل گفتاری و غلط املایی رایج از واژه اصیل و عربی «قوس و قزح» است. این واژه از دو بخش «قوس» به معنی کمان و «قزح» تشکیل شده است که در ریشهشناسی کهن عرب به معنای بلندی یا نام فرشته موکل بر ابرها و باران بوده است. در ادبیات و فرهنگ اسلامی، روایاتی از کراهت این نامگذاری به دلیل انتساب کلمه قزح به باورهای جاهلی وجود دارد و توصیه شده به جای آن از «قوسالله» یا «قوس المطر» استفاده شود.
در زبان فارسی، این اصطلاح کاملاً با پدیده طبیعی و هفترنگ «رنگینکمان» مترادف است. طراحان جدول گاهی از همین صورت عامیانه ۷ حرفی برای به چالش کشیدن اطلاعات کاربران استفاده میکنند. واژگان اصیلی مانند تیراژه و آزفنداک جایگزینهای دقیق فارسی این عبارت هستند.
این پدیده در نشانهشناسی جهانی، پیامآور صلح، پیوند میان زمین و آسمان، و پایان طوفانها و سختیهاست. به دلیل زیبایی بصری منحصربهفردش، همواره در شعر و ادبیات برای توصیف تنوع، زیبایی و دگرگونیهای شاد و پرامید به کار میرود.