یعنی چه
گریبان پیراهن به معنای قسمت یقه یا بخش بالایی پیراهن است که دور گردن قرار میگیرد و چاک آن از زیر گلو تا سینه امتداد دارد که دکمههای پیراهن روی آن بسته میشود. این واژه واژهای کلاسیک و معمولی در زبان فارسی است.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت کسر اضافه میان دو واژه یعنی گِریبانِ (geribān) و پیراهَن (pirāhan) است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول، بسته به تعداد حروف خواسته شده، خود ترکیب «گریبان پیراهن» با ۱۲ حرف، یا معادلهای آن نظیر «یقه»، «یخه» و «جیب» کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به یقه و محل باز شدن پیراهن در بخش گردن از واژگان Collar و Neckline استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی واژه «یاقة» معادل یقه امروزی است و در کاربردهای قرآنی و قدیمیتر، واژه «جَیب» (به معنای چاک گریبان) به کار رفته است.
به فارسی
معادلهای روان و رایج این ترکیب در زبان فارسی امروزی «یقه پیراهن» یا «یخه» است. در متون قدیمی و ادبی نیز از اصطلاح «طوق گردن» استفاده میشده است.
جمعبندی و توضیح کامل گریبان پیراهن
«گریبان پیراهن» در فارسی امروز همان یقه پیراهن است؛ واژهای با ریشه کهن ایرانی که در اصل از واژه پهلوی «گریو-بان» (به معنی محافظ و نگهدارنده گردن) ساخته شده است. این اصطلاح چاک لباس از زیر گلو تا سینه را شامل میشود که دکمههای پیراهن بر روی آن قرار میگیرد.
این واژه علاوه بر کاربرد واقعی در پوشاک، در ادبیات فارسی بار استعاری و کنایی عمیقی دارد. به عنوان مثال، «سر در گریبان فرو بردن» کنایه از غم، اندوه یا تفکر عمیق است و «گریبان چاک زدن» یا «گریبان دریدن» نماد بیقراری، شوریدگی و عزاداری در شعر کلاسیک به شمار میرود.
اگرچه خود واژه گریبان فارسی است و در قرآن نیامده، اما معادل دقیق عربی آن یعنی «جَیْب» در آیاتی از قرآن (مانند آیه ۳۱ سوره نور برای پوشش و آیه ۱۲ سوره نمل در داستان حضرت موسی) به کار رفته است که نشاندهنده اصالت معنایی این مفهوم در فرهنگهای مختلف است.