یعنی چه
مضمره (صورت مؤنث مُضْمَر) در لغت به معنی هر چیز پنهان، نهان و پوشیده است که در دل نگهداشته شده باشد. در اصطلاح ادبی، بلاغی و دستور زبان (نحو) نیز به معنی امر یا ضمیری است که در متن یا کلام آشکار نیست و به صورت مستتر و درونمتنی درک میشود.
تلفظ
این واژه به صورت مُضْمَرَه (możmare) تلفظ میشود که ریشه در زبان عربی دارد.
در جدول
در جدولهای متقاطع، کلمه مضمره با ۵ حرف به عنوان پاسخ واژههایی چون پنهان، مستتر یا مکتوم قرار میگیرد.
به انگلیسی
در کاربردهای دستوری و عمومی، واژگانی که به مفاهیم درونمتنی و غیرمستقیم اشاره دارند معادل مضمره قرار میگیرند.
به عربی
این واژه خود اصالتاً عربی و صیغه مؤنث از اسم مفعول باب افعال (إضمار) است.
به فارسی
در زبان فارسی رسمی و معیار، امروزه کمتر از خود واژه مضمره استفاده میشود و به جای آن واژههای روانتری مانند پنهان، نهفته، ضمنی یا مستتر به کار میرود.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی و تحلیلهای بلاغی، مضمره به عنوان نمادی از لایههای پنهان متن، حقیقت مکتوم، و نیتها و رازهای پنهان در دل انسان شناخته میشود که در ظاهر کلام یا رفتار دیده نمیشوند اما حضور دارند.
جمعبندی و توضیح کامل مضمره
واژه مُضْمَره از ریشه عربی (ض م ر) به معنای پنهان، مستتر و پوشیده است. این کلمه در زبان و ادبیات فارسی، علوم قرآنی و بهویژه در نحو عربی کاربرد دارد و برای اشاره به مفاهیم یا ضمایری به کار میرود که در کلام ذکر نمیشوند اما در درون و باطن متن حضور دارند و فهمیده میشوند.
در ادبیات رسمی و کهن فارسی، این واژه بیشتر در مباحث بلاغی و تفسیری به چشم میخورد. اگرچه خود این لفظ عینا در متن قرآن نیامده است، اما ریشه و مفهوم آن در قالبهای دیگر و همچنین در تفسیر آیات (تحت عنوان ضمایر مستتر و افعال مضمره) کاربرد فراوانی دارد.
امروزه در فارسی معیار و زبان روزمره، واژه مضمره کمتر استفاده میشود و افراد ترجیح میدهند از معادلهای روانتر آن مانند «ضمنی»، «نهفته»، «پنهان» یا «مستتر» استفاده کنند. در بازیهای جدول نیز این کلمه به عنوان یک پاسخ ۵ حرفی برای کلمه پنهان مطرح میشود.