یعنی چه
«عم پاره» (یا عمّ جزء) اصطلاحی سنتی و مذهبی است که در فرهنگ عامه، بهویژه در شبهقاره، آسیای میانه و برخی مناطق فارسیزبان، برای اشاره به جزء سیام قرآن کریم به کار میرود. از آنجا که این جزء با آیه «عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ» در سوره نبأ آغاز میشود، به این نام معروف شده است. در نظام آموزشی قدیم و مکتبخانهها، این جزء را به صورت یک کتابچه مستقل چاپ میکردند تا کودکان و نوآموزان قرائت قرآن را از آنجا آغاز کنند.
تلفظ
این عبارت ترکیبی از واژه عربی «عَمَّ» (با تشدید میم) و واژه فارسی «پاره» (به معنی بخش یا تکه) است و به صورت «عَمْپاره» یا «عَمَّپاره» تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی، در پاسخ به راهنماهایی همچون «جزء سیام قرآن»، «کتابچه مکتبخانهای قرآن» یا «عمّ جزء»، واژه ۶ حرفی «عم پاره» به کار میرود.
به انگلیسی
در منابع انگلیسیزبان برای اشاره به این بخش از قرآن، اغلب از همان اصطلاح عربی آوانویسی شده یا توصیف ساختاری آن استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی به این بخش از قرآن کریم اصطلاحاً «جزء عمّ» میگویند و کلمه «پاره» که فارسی است در آن کاربردی ندارد.
در قرآن
خودِ ترکیب واژگانی «عم پاره» به عنوان یک عبارت مستقل در متن قرآن کریم وجود ندارد؛ اما جزئی از آن یعنی کلمه «عَمَّ» (به معنی از چه چیز) در نخستین آیه از سوره نبأ (سوره ۷۸) به کار رفته است: «عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ» یعنی آنها درباره چه چیز از یکدیگر میپرسند؟
نماد چیست
در فرهنگ سنتی و تاریخ آموزش اسلامی، عم پاره نماد نخستین گامهای سوادآموزی، آغاز قرائت و حفظ قرآن برای کودکان، و یادآور فضای نوستالژیک مکتبخانههای قدیمی و جزوههای چاپی کوچک و ساده است.
جمعبندی و توضیح کامل عم پاره
عبارت «عم پاره» یک اصطلاح ترکیبی فارسی-عربی است که در فرهنگ سنتی مسلمانان، بهویژه در مناطق شبهقاره، آسیای میانه و بخشهایی از ایران قدیم رایج بوده است. این کلمه از دو بخش «عَمَّ» (برگرفته از آیه نخست سوره نبأ) و «پاره» (واژه فارسی به معنای بخش، قطعه یا جزء) تشکیل شده و دقیقاً به معنای جزء سیام قرآن کریم است. در این جغرافیا، به هر یک از اجزای سیگانه قرآن یک پاره میگفتند.
در نظام آموزشی مکتبخانهای، جزء سیام قرآن را به دلیل داشتن سورههای کوتاه و مناسب برای کودکان، به صورت یک کتابچه مستقل مجزا چاپ میکردند که به آن عم پاره یا عمهجزو میگفتند. این اصطلاح امروزه بیشتر جنبه تاریخی و نمادین دارد و یادآور دوران نخستین آموزش قرآن و سوادآموزی پایهای در قرون گذشته است.