یعنی چه
واژهٔ «چندجانبه» صفتی است که به ویژگی یا ساختاری اشاره دارد که از چند جهت، پهلو، سو یا ابعاد مختلف تشکیل شده است. این واژه در حوزههای سیاسی، اقتصادی و حقوقی کاربرد فراوانی دارد و نشاندهندهٔ مشارکت، توافق یا تعامل میان چندین گروه، طرف یا کشور مختلف است؛ مانند توافقنامههای چندجانبه که چند دولت در آن متعهد میشوند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «چَند جانِبه» است که از ترکیب واژهٔ فارسی «چند» و واژهٔ وامگرفته از عربی «جانب» همراه با مصوت کوتاه «ـِـ» و پسوند صفتساز تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ به راهنمای «دارای چند طرف یا جهت» یا «قرارداد میان چند کشور»، واژهٔ «چند جانبه» با ۸ حرف است. واژههای مترادفی مثل چندطرفه نیز ممکن است مد نظر باشند.
به انگلیسی
در متون بینالمللی، سیاسی و بازرگانی، پرکاربردترین معادل برای این واژه Multilateral است که به روابط میان سه یا چند دولت اشاره دارد.
به عربی
در زبان عربی معاصر، برای توصیف معاهدات یا سازمانهای چندجانبه از اصطلاح «متعدد الأطراف» استفاده میشود.
در قرآن
خود واژهٔ ترکیبی و فارسی «چندجانبه» در قرآن کریم وجود ندارد. با این حال، ریشهٔ جزء دوم آن یعنی «جانب» به صورت مفرد و جمع در آیات مختلفی (مانند «وَنَأَىٰ بِجَانِبِهِ» در آیه ۸۳ سوره اسراء) به کار رفته است. همچنین از نظر مفهومی، موضوع پیمانها و روابط میان گروههای مختلف در قرآن مطرح شده است.
نماد چیست
در حوزهٔ سیاست و روابط بینالملل، این واژه نمادِ «چندجانبهگرایی»، همکاری جهانی، دیپلماسی و توازن قدرت است که مظهر عینی آن سازمان ملل متحد (UN) یا میزگردهای بینالمللی است. در علم هندسه نیز اشکال کثیرالاضلاع یا چندضلعیها نماد ساختارهای چندجانبه هستند.
جمعبندی و توضیح کامل چند جانبه
واژهٔ «چندجانبه» یک صفت مرکب در زبان فارسی است که از ترکیب پیشوند «چند» (دارای ریشه پهلوی) و واژهٔ «جانب» (وامگرفته از عربی) ساخته شده است. این کلمه به معنای داشتن سوها، ابعاد یا طرفهای گوناگون است و دقیقاً در نقطهٔ مقابل اصطلاح «یکجانبه» (انحصاری و تکسویه) قرار میگیرد.
بیشترین کاربرد این واژه در دنیای امروز، در لسان حقوقی، سیاسی و روابط بینالملل است؛ جایی که توافقات، پیمانها یا سازمانها با مشارکت سه یا چند کشور شکل میگیرند تا منافع جمعی را پوشش دهند. معادل انگلیسی معروف آن Multilateral است که مظهر آن سازمانهای بینالمللی مانند سازمان ملل متحد محسوب میشود.
در بازیهای فکری و جدول نیز این کلمه به عنوان یک پاسخ ۸ حرفی شناخته میشود. اگرچه خودِ این ترکیبِ فارسی در متن قرآن کریم یافت نمیشود، اما ریشهٔ کلمهٔ «جانب» در آیات متعددی با معانی جهت و پهلو به کار رفته است و مفاهیم مربوط به معاهدات جمعی نیز مورد تایید کتاب آسمانی است.