یعنی چه
اشاره به روایتی تاریخی و عقیدتی در روزهای پایانی عمر پیامبر اسلام (ص) دارد. در روز پنجشنبه (مشهور به رزیّة یوم الخمیس)، پیامبر در بستر بیماری درخواست قلم و دوات کردند تا نوشتهای مکتوب کنند که امت پس از ایشان هرگز گمراه نشود؛ اما این درخواست با مخالفت و جنجال عدهای از حاضران مواجه شد و به سرانجام نرسید.
تلفظ
این عبارت به صورت «حَدیثِ قَلَم وَ دَوات» تلفظ میشود.
در جدول
پاسخ دقیق برای جدول کلمات متقاطع، «حدیث قلم و دوات» با ۱۲ حرف است. اصطلاحات هممعنی دیگری مانند «حدیث قرطاس» نیز کاربرد دارند.
به انگلیسی
در منابع انگلیسی زبان از این واقعه با عنوان نامبرده یاد میشود.
به فارسی
معادلهای فارسی و روان این اصطلاح تاریخی شامل «ماجرای دوات و قلم» یا «داستان قلم و کاغذ» است.
در قرآن
خودِ ترکیب «حدیث قلم و دوات» در قرآن نیامده است. با این حال، کلمات مفرد آن مانند «قَلَم» (در سورههای قلم و علق) و «قِرطاس» (در سوره انعام) به کار رفتهاند. از نظر تفسیری، شیعیان در نقد مخالفت حاضران، به آیاتی چون اطاعت مطلق از رسول استناد میکنند.
نماد چیست
این واقعه در کلام و تاریخ اسلام نماد «وصیت نانوشته»، «اختلاف جدیِ صحابه در محضر پیامبر» و نقطهٔ عطف تفاوت دیدگاههای کلامی میان شیعه و اهلسنت در مسئلهٔ جانشینی و امامت است. شیعیان آن را نماد ممانعت از تثبیت مکتوب ولایت امام علی (ع) میدانند.
جمعبندی و توضیح کامل حدیث قلم و دوات
«حدیث قلم و دوات» که در منابع تاریخی با نام «حدیث قرطاس» نیز شناخته میشود، یکی از مهمترین و حساسترین وقایع روزهای پایانی عمر پیامبر اسلام (ص) است. این واقعه در روز پنجشنبه پیش از وفات ایشان رخ داد و طی آن، پیامبر خواهان ابزاری برای مکتوب کردن توصیهای شدند که مانع گمراهی امت شود، اما با مخالفت و دودستگی حاضران روبرو شد.
این اصطلاح بیش از آنکه یک ترکیب لغوی ساده باشد، یک عنوان کلامی و تاریخی عمیق است. بررسی این واقعه در هر دو مکتب تشیع و تسنن بازتاب گستردهای داشته و هر یک بر اساس مبانی خود به تحلیل علل مخالفت حاضران و نتایج نانوشته ماندن این وصیت پرداختهاند.