یعنی چه
الحدس در لغت به معنای شتافتن، تیر انداختن و پی بردن به چیزی از روی نشانههای پنهان است. در اصطلاح عام به قضاوت یا اندیشهای گفته میشود که بر پایه ظن و تخمین باشد و در اصطلاح فلسفه و منطق، به معنی انتقال دفعی و ناگهانی ذهن از مقدمات به نتیجه (یافتن حد وسط قیاس بدون نیاز به فکر تدریجی) است که به شهود نزدیک است.
تلفظ
این واژه با الف و لام تعریف عربی به صورت اَلْحَدْس (al-ḥads) تلفظ میشود.
در جدول
واژه الحدس در جدولهای کلمات متقاطع به عنوان پاسخ ۵ حرفی شناخته میشود.
به انگلیسی
بسته به کاربرد فلسفی یا عام، از معادلهای فوق استفاده میشود.
به عربی
این کلمه خود ریشه عربی دارد و با واژههای هممعنی در این زبان قرابت دارد.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی آن شامل گمان، پندار، انگار، زیرکی ادراکی (فراست) و دریافت ناگهانی (شهود) است.
در قرآن
واژه «الحدس» یا ریشه سه حرفی آن (ح-د-س) در قرآن کریم بهکار نرفته است. مفاهیم مشابهی چون ظن و علم در قرآن وجود دارند، اما کلماتی مانند حدود یا حدید از ریشههای دیگر هستند و نباید اشتباه شوند.
جمعبندی و توضیح کامل الحدس
واژه الحدس ریشه در زبان عربی دارد و از نظر لغوی به معنای گمانهزنی، تخمین و پی بردن به امور از روی نشانههای پنهان است. این کلمه در طول زمان وارد زبانهای مختلف از جمله فارسی شده و در دو قلمرو عام و تخصصی کاربرد دارد؛ در مکالمات روزمره به معنی پیشبینی غیرقطعی و در فلسفه و معرفتشناسی به معنی درک ناگهانی و بدون نیاز به استدلال گامبهگام (شهود) است.
از نظر ساختاری، این کلمه پنج حرف دارد و در منابع قرآنی مستقیماً به کار نرفته است، گرچه مفاهیم متضاد و مترادف آن مانند یقین و ظن در آیات متعددی بررسی شدهاند. در روانشناسی و معرفتشناسی مدرن، این واژه را اغلب با نمادهایی چون جرقه ناگهانی نور یا چشم سوم به نشانه بینش آنی نمایش میدهند.