یعنی چه
این کلمه مصالحی ساختمانی را توصیف میکند که از کلسیم سولفات تشکیل شده و پس از ترکیب با آب سخت میشود. در برخی منابع عربی معنای فرعی و نادری مانند آه و ناله کردن نیز برای آن ذکر شده است، اما کاربرد اصلی آن همان گچ ساختمانی است.
مترادف
واژههای گچ در فارسی و جبس در عربی مدرن، دقیقترین برابرهای این کلمه هستند.
متضاد
چون این کلمه اسم ذات و مربوط به مصالح ساختمانی است، متضاد لغوی و مستقیم برای آن در لغتنامهها تعریف نشده است.
هم خانواده
واژه جصاص به معنی گچکار و تجصیص به معنی گچکاری کردن یا اندودن دیوار با گچ است.
ریشه
این واژه ریشه اصیل عربی ندارد. از زبانهای ایرانی وارد عربی شده است؛ از آنجا که در زبان عربی حروف «گ» و «چ» وجود ندارد، با تغییر این حروف به «ج» و «ص»، به صورت جصّ یا جِصّ درآمده است.
جمله سازی
تلفظ
این کلمه با تشدید حرف صاد خوانده میشود و در فرهنگهای لغت هر دو تلفظ با فتح اول و کسر اول برای آن ثبت شده است.
به انگلیسی
برای ملات آماده و روی کار بیشتر از Plaster و برای ماده معدنی خام از Gypsum استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی معاصر واژه جبس کاربرد فراوانی دارد، اما جص اصطلاح تاریخی و فصیح آن است.
نماد چیست
در معماری و فرهنگ اسلامی نماد پاکی و جلال بخشیدن به بناست. در ادبیات و استعارهها گاهی به معنای اندود کردن، پوشاندن عیوب ظاهر یا صلبیت و بیروحی به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل جص
واژه «جص» نمونهای جالب از مبادلات زبانی میان فارسی و عربی است. این کلمه در واقع همان واژه «گچ» فارسی است که پس از ورود به زبان عربی، به دلیل نبودن حروف گ و چ در این زبان، تغییر شکل یافته و معرب شده است. معنای اصلی آن در تمام متون لغوی، مصالح ساختمانی گچ و ترکیبات مرتبط با آن است.
با وجود کاربرد گسترده این ماده در ساختوسازهای دوران اسلامی، واژه جص به صورت مستقیم در متن قرآن کریم نیامده است، اما در متون فقهی، طب سنتی و تاریخ معماری کاربرد فراوانی دارد. مشتقاتی مانند جصاص (گچکار) و تجصیص (گچکاری) نیز از همین ریشه وامگرفته ایجاد شدهاند.
در بازیهای جدول و سرگرمی، این کلمه دو حرفی به عنوان هممعنی گچ شناخته میشود و شناخت ریشه ایرانی آن به درک بهتر متون کهن کمک میکند.