حروف شجریه یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل حروف شجریه

حروف شجریه یکی از اصطلاحات تخصصی و سنتی در علوم تجوید و آواشناسی کلاسیک عربی است. این واژه به دسته‌ای از حروف اشاره دارد که از مخرج وسط زبان و با متمایل شدن به سمت سخت‌کام (سقف دهان) تولید می‌شوند. وجه تسمیه این حروف، ریشه لغوی «شَجْر» است که در زبان عربی به معنای گشادگی میان دو فک یا وسط دهان به کار می‌رود و گاهی به دلیل شباهت باز شدن دهان به شاخه‌های درخت، این نام را به خود گرفته است.

در میان دانشمندان علم تجوید و لغت‌شناسان دوره اسلامی، درباره فهرست دقیق این حروف اتفاق نظر قطعی وجود ندارد؛ به طوری که در برخی منابع حروف (ج، ش، ی) و در برخی دیگر حروف دیگری مانند (ض) یا (ق، ک) نیز در این طبقه قرار گرفته‌اند. امروزه در زبان‌شناسی مدرن، این واژگان جای خود را به اصطلاحات دقیق‌تری مانند صامت‌های کامگاهی داده‌اند و کاربرد حروف شجریه بیشتر به کتاب‌های آموزشی تجوید قرآن و لغت‌نامه‌های کهن محدود شده است.