یعنی چه
حکما جمعِ مکسر واژهٔ عربی حکیم است. این کلمه در زبان فارسی برای اشاره به گروهی از افراد به کار میرود که به دانش عمیق، فلسفه، خرد نظری و عملی آراستهاند. در ادبیات و تاریخ گذشته ایران، به دلیل پیوند میان دانش پزشکی و حکمت، به طبیبان برجسته نیز حکیم و حکما میگفتند.
مترادف
واژههایی که مفهوم دانایی عمیق، فلسفه و طبابت سنتی را در حالت جمع افاده میکنند.
متضاد
کلماتی که بر بیبهره بودن از علم، خرد و عقلانیت دلالت دارند.
ریشه
این واژه از ریشه عربی «حَکَمَ» مشتق شده است که در اصل به معنای منع کردن برای اصلاح، داوری کردن، فرمان دادن و استوار ساختن است. از همین ریشه، مفاهیمی چون حکمت (دانش استوار)، حکومت، حاکم و محکمه شکل گرفتهاند.
در جدول
در سؤالات جدول کلمات متقاطع، عبارتهایی همچون «دانایان»، «فیلسوفان» یا «پزشکان قدیم» به عنوان راهنما آمده و پاسخ آن واژه ۴ حرفی «حکما» است.
به انگلیسی
بر اساس بافت متن، از کلمات مربوط به خرد کهن (Sages) یا فلسفه (Philosophers) استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و در خود زبان عربی نیز به همین صورت با ساختار جمع مکسر به کار میرود.
به فارسی
برگردان و معادل خالص فارسی این واژه، «دانایان»، «فرزانگان»، «خردورزان» و «هوشمندان» است.
در قرآن
خود کلمه «حکما» به صورت جمع در قرآن کریم ذکر نشده است. با این حال، شکل مفرد آن یعنی «حکیم» به عنوان یکی از نامهای خداوند ۹۷ بار و واژه «حکمت» ۲۰ بار در آیات الهی آمده است؛ مانند آیه ۲۶۹ سوره بقره: «یُؤْتِی الْحِکْمَةَ مَنْ یَشَاءُ» (خداوند حکمت را به هر کس که بخواهد میدهد).
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات کلاسیک، حکما نماد اندیشه عمیق، عقل نظری و مصلحتسنجی خردمندانه هستند. در تصویرسازیهای کهن، نمادهایی چون پیر دانا (پیرمردی با محاسن سپید و کتاب) یا جغد (به عنوان نماد دانایی) با مفهوم حکمت و حکما پیوند دارند.
جمعبندی و توضیح کامل حکما
واژه «حُکما» جمع مکسر «حکیم» و ریشه گرفته از ماده عربی «حکم» است که در زبان و ادبیات فارسی به معنای دانایان، فیلسوفان، فرزانگان و خردورزان به کار میرود. این کلمه بار معنایی بسیار عمیقی دارد و نشاندهنده افرادی است که صاحب دانش استوار، بینش عمیق و توانایی درستداوری هستند.
در تاریخ علم و فرهنگ ایران زمین، به دلیل درهمتنیدگی علوم عقلی و دانش پزشکی، واژه حکیم و حکما بارها برای پزشکان و طبیبان سنتی بزرگ نیز استفاده شده است؛ چرا که آنها علاوه بر مداوای جسم، به مداوای روح و تبیین فلسفه عالم نیز میپرداختند.
اگرچه خود این لفظ به صورت جمع در قرآن کریم عیناً به چشم نمیخورد، اما مشتقات آن نظیر حکمت و حکیم حضور پررنگی در متون دینی دارند. امروزه در بازیهای فکری و جدول، این کلمه به عنوان یک پاسخ ۴ حرفی متداول برای واژههای راهنمایی مانند فلاسفه یا دانشمندان قدیم شناخته میشود.