یعنی چه
چاپلوسی به معنای رفتاری غیرصادقانه، همراه با چربزبانی و بزرگنمایی ویژگیهای مثبت یک شخص است که معمولاً با هدف کسب امتیاز، منفعت شخصی یا جلب توجه افراد صاحب قدرت انجام میشود.
مترادف
واژههای هممعنی فوق همگی نشاندهنده رفتار ستایشآمیز دروغین برای فریب دیگری هستند.
تلفظ
این واژه از ترکیب «چاپلوس» (صفت) و پسوند مصدری «ی» ساخته شده است.
در جدول
کلمه «چاپلوسی» دقیقاً دارای ۷ حرف است و در حل جدولهای متقاطع معمولاً به عنوان پاسخ تملق یا چربزبانی کاربرد دارد.
به انگلیسی
واژه flattery رایجترین معادل برای ستایش غیرصادقانه است و sycophancy بیشتر بار معنایی بادمجاندورقابچینی و منفعتطلبی را دارد.
به عربی
در زبان عربی، واژه تملق دقیقترین معادل برای چاپلوسی است و مداهنه نیز به معنای سازشکاری ریاکارانه به کار میرود.
به ترکی
واژه Yalakalık در ترکی استانبولی امروزی بسیار رایج است و معادل عامیانه پاچهخواری یا چاپلوسی به شمار میرود.
در قرآن
لفظ «چاپلوسی» یا «تملق» در قرآن نیست؛ اما ریشه عربی آن یعنی «مَلَق» به صورت واژه «إملاق» (به معنی فقر) در آیاتی مانند آیه ۱۵۱ سوره انعام آمده است. مفسران معتقدند انسان فقیر و تنگدست (مملق) برای گذران زندگی گاهی به تملق و چاپلوسی روی میآورد. همچنین واژه «مداهنه» (سازشکاری منافقانه) در آیه ۹ سوره قلم مورد نکوهش قرار گرفته است.
نماد چیست
در ادبیات فارسی و فرهنگ عامه، چاپلوسی نماد تلاش حقیرانه برای کسب منفعت از طریق دروغ است. در تمثیلها، حیواناتی مانند روباه (به نشانه مکر و چربزبانی) و رفتار دم تکان دادن سگ برای گرفتن غذا (که در دهخدا به دملیسه تعبیر شده) نمادهای سنتی این پدیده اخلاقی هستند.
جمعبندی و توضیح کامل چاپلوسی
چاپلوسی یک واژه اصیل فارسی است که در متون کهن مانند شاهنامه فردوسی نیز به کار رفته و نشاندهنده رفتار ستایشآمیز و دروغینی است که فرد با نیت فریب یا کسب منفعت شخصی از خود بروز میدهد. این پدیده ساختاری زبانی و اجتماعی دارد و در فرهنگهای مختلف، به ویژه در ارتباط میان افراد با صاحبان قدرت و ثروت شکل میگیرد. در لغتنامههای معتبری چون دهخدا، این واژه همردیف تملق، مداهنه و چربزبانی دانسته شده است.
از دیدگاه اخلاقی و مذهبی، این رفتار همواره به عنوان یک رذیلت شناخته شده است. اگرچه خود کلمه در قرآن مجید به طور مستقیم ذکر نشده، اما مفاهیم همپوشان با آن مانند نفاق، ریا و مداهنه (سازشکاری منافقانه) به شدت سرزنش شدهاند. ریشهشناسی این واژه نشان میدهد که با وجود اصالت ایرانی، مفاهیم و واژگان مشابهی در زبانهای هندوآریایی قدیمی نیز دارد که گویای قدمت تاریخی این مفهوم در جوامع بشری است.