یعنی چه
جگر سیاه در واقع همان کبد یا کِبد است؛ عضو بزرگ و قهوهایرنگ مایل به قرمز تیره در بدن انسان و حیوانات که مسئول پاکسازی سموم، ذخیره آهن و ویتامینهاست. دلیل نامگذاری آن به «سیاه»، تمایز ظاهری آن با «جگر سفید» (شش یا ریه) است. در ادبیات و فرهنگ عامه، این واژه گاهی کنایه از اندوه فراوان (سیاهجگر) یا شجاعت نیز واقع میشود.
تلفظ
این ترکیب وصفی از دو واژه «جِگَر» (با کسره جیم و فتح گاف) و «سِیاه» (با کسره سین) تشکیل شده است که با کسرهٔ اضافه به یکدیگر متصل میشوند.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ عبارت «جگر سیاه» یک کلمه ۷ حرفی است. همچنین کلمات «کبد» یا «جگر» نیز به عنوان جایگزینهای کوتاهتر مطرح میشوند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این عضو بدن از واژه Liver استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی به جگر سیاه «کَبِد» میگویند. لازم به ذکر است که واژه «کَبَد» در قرآن به معنی رنج و سختی است و با این عضو تفاوت معنایی دارد.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی به طور دقیق از واژه Karaciğer (به معنی جگر سیاه/تیره) برای کبد استفاده میشود.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک فارسی و باورهای کهن ایرانی، جگر سیاه نماد و مرکز احساسات عمیق، منبع تولید خون و کانون تحمل غصه و عشق سوزان است (مانند اصطلاح جگرم سوخت). برخلاف فرهنگ غربی که قلب را مرکز این عواطف میداند، در شعر فارسی این نقش بر عهده جگر است. همچنین در فرهنگ عامه امروز، داشتن جگر نماد بیباکی و جرئت است.
جمعبندی و توضیح کامل جگر سیاه
عبارت «جگر سیاه» یک ترکیب وصفی اصیل فارسی است که ریشه در زبانهای ایرانی باستان و پهلوی (جگر یا جاگار) دارد. این واژه در معنای حقیقی و زیستشناسی خود به عضو کبد اشاره میکند که به دلیل رنگ تیره و متمایز آن نسبت به جگر سفید (ریه) به این نام خوانده میشود. جگر سیاه علاوه بر اهمیت حیاتی در سلامت بدن، در فرهنگ غذایی به عنوان یک ماده سرشار از آهن و مقوی شناخته میشود.
از بُعد فرهنگی و ادبی، جگر جایگاه ویژهای در ادبیات فارسی دارد و برخلاف ادبیات غربی که قلب را کانون احساسات میداند، در اشعار کهن فارسی جگر مظهر و کانون تحمل غم، عشق و اندوه عمیق است. همچنین در اصطلاحات روزمره و عامیانه، این واژه با مفاهیمی چون شجاعت، غیرت و جسارت پیوند خورده است.