یعنی چه
ترکیب «حرص و هوس» به معنای تمایل افراطی، ولع و آزمندی مادی به همراه پیروی نابخردانه از خواستههای دل و شهوات ناپایدار است. این اصطلاح معمولاً برای توصیف فردی به کار میرود که کنترل عقلانی بر زیادهخواهیها و کششهای نفسانی خود ندارد.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت واو عطف و با کسر راء در کلمه اول و فتح هاء و واو در کلمه دوم انجام میشود.
در جدول
در جدول کلمات متقاطع، عبارت «حرص و هوس» به عنوان یک پاسخ ۷ حرفی برای نشانه کلماتی با مضمون آزمندی و تمایلات نفسانی شناخته میشود.
به انگلیسی
برای برگردان این مفهوم به زبان انگلیسی معمولاً از ترکیب واژههای نشاندهنده طمع شدید (Greed/Avarice) و تمایلات نفسانی یا هوس (Desire/Lust/Caprice) استفاده میشود.
به عربی
هر دو واژه ریشه عربی دارند و در زبان عربی نیز از ترکیبهای مشابهی برای رساندن مفهوم طمع مادی در کنار پیروی از تمایلات نفسانی استفاده میگردد.
در قرآن
خود ترکیب «حرص و هوس» به این شکل یکجا در قرآن نیامده است. با این حال، واژه «حرص» ۵ بار (مانند «أَحْرَصَ النَّاسِ عَلَىٰ حَيَاةٍ» در بقره/۹۶) و مفهوم هوس با واژه همریشه «هَوَىٰ» دهها بار برای نهی از پیروی از تمایلات نفسانی (مانند «وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوَىٰ» در نازعات/۴۰) مطرح شده است.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی و اخلاقی، این ترکیب نماد غرق شدن و اسارت انسان در مادیات و خواهشهای تن است. اگرچه نماد رسمی یگانهای ندارد، اما در نمادشناسی حیوانی، گاهی خوک (نماد شهوت و شکمبارگی) یا موش (نماد طمع و جمعآوری مادی) با این مفاهیم پیوند میخورند.
جمعبندی و توضیح کامل حرص و هوس
ترکیب «حرص و هوس» نمایانگر دو لبه یک قیچی در سقوط اخلاقی انسان از دیدگاه ادبی و عرفانی است؛ «حرص» به جنبه فزونطلبی، مالدوستی و زیادهخواهی مادی اشاره دارد و «هوس» بر تمایلات زودگذر، خواهشهای نفسانی و شهوانی دلالت میکند. اجتماع این دو صفت در یک فرد، تصویری از زیادهروی افراطی و عدم کنترل بر تکانههای درونی را به نمایش میگذارد.
در فرهنگ و ادبیات فارسی، مقابله با حرص و هوس همواره به عنوان یکی از گامهای اصلی تزکیه نفس و رسیدن به آرامش درونی و قناعت معرفی شده است. فیلسوفان و عارفان بر این باورند که این دو صفت، عقل را کور کرده و انسان را به اسارت دنیا در میآورند.