جبرگرا یعنی چه؟ متضاد آن

جمع‌بندی و توضیح کامل جبرگرا

واژهٔ «جبرگرا» به فردی اشاره دارد که در فضای فلسفه و کلام، به عدم اصالتِ اختیار انسان معتقد است. از نظر یک جبرگرا، جهان بر پایهٔ قوانین محکم علیت حرکت می‌کند و هر انتخاب یا رفتاری که از انسان سر می‌زند، محصول حتمیِ علت‌های پیشین (مانند وراثت، تربیت، محیط یا ارادهٔ ازلی الهی) است، به‌طوری‌که فرد نمی‌توانسته رفتار دیگری جز آن داشته باشد.

این واژه ترکیب ساختاریافته‌ای از «جَبْر» عربی و بن مضارع «گرا» از گراییدن فارسی است. در طول تاریخِ اندیشه، در برابر این دیدگاه، تفکر «اختیارگرایی» قرار دارد. مکاتب فلسفی مدرن تلاش می‌کنند با تعریف مفاهیمی همچون «سازگارگرایی»، مرز مشخصی بین علیت علمی و مسئولیت اخلاقی انسان ایجاد کنند تا پیامدهای اخلاقی جبرگرایی تعدیل شود.