یعنی چه
واژهٔ پیغوی دو لایه معنایی متمایز دارد؛ در زیستشناسی به نوعی پرنده شکاری کوچکجثه، پهنبال و چابک از تیرهٔ بازان (قوشها) گفته میشود که نامش از صدای آوازش (پیغو) گرفته شده است. در متون تاریخی و جغرافیایی کهن نیز به عنوان صفت نسبی به معنی منسوب به «پیغو» (دگرگونشدهٔ یبغو/جبغو) یعنی پادشاهان، حکام یا خط و زبان مردم سرزمین توران و ترکستان قدیم به کار میرود.
تلفظ
این واژه در معنای منسوب به پیغو و یبغو معمولاً به صورت پَیْغَوی (payghavi) و در اشاره به پرنده یا صفت نسبی به صورت پَیْغُوئی (payghū’ī) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمهٔ پیغوی دقیقاً ۵ حرف دارد و معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «پرنده شکاری کوچک»، «نوعی قوش» یا «منسوب به حاکمان ترکستان قدیم» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در حوزه زیستشناسی و برای نامیدن این پرنده شکاری از واژه Shikra (یا به طور کلی Sparrowhawk) استفاده میشود. در متون تاریخی و برای اشاره به ریشه سیاسی آن، واژه Yabghu به کار میرود.
به فارسی
معادلهای فارسی این واژه در لایه زیستشناسی شامل «باشه»، «واشک»، «باشق»، «قوش» و «شِکْره» است. در معنای تاریخی و جغرافیایی نیز با واژههایی چون «تورانی»، «یبغوی» و «خاقانی» هممعنی است.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و زیستشناسی، این واژه به دلیل رفتار پرنده، نماد چابکی، سرعت عمل بالا، شکارگری غافلگیرانه و مانور سریع در میان درختان جنگل است. در ادبیات کهن فارسی نیز «خط پیغوی» اصطلاحاً نمادی از خطوط غریب، بیگانه و نامأنوس در برابر خطوط رایج مانند پهلوی و تازی بوده است.
جمعبندی و توضیح کامل پیغوی
واژهٔ «پیغوی» یک اصطلاح کهن فارسی با دو کاربرد کاملاً متفاوت است. در یک سو، این واژه ریشه در تاریخ و سیاست قبایل کهن آسیای میانه دارد؛ جایی که صورت دگرگونشدهای از لقب حکومتی «یبغو» یا «جبغو» (مقامی پایینتر از خاقان) تلقی شده و به مردم، زبان یا فرمانروایان توران قدیم منسوب میشود. در ادبیات گذشته، اصطلاح خط پیغوی نشانی از یک زبان یا نگارش بیگانه و غریب بوده است.
در سوی دیگر، پیغوی در اصطلاح زیستشناسی قدیمی به یک پرنده شکاری کوچک و بسیار تیزپرواز از خانواده قوشها و بازان اطلاق میشود. نامگذاری این پرنده وجه تسمیه صوتی دارد و بر اساس آوا و صدایی است که از خود تولید میکند. این واژه با وجود قدمت بالا، امروزه بیشتر در متون کهن ادبی یا به عنوان یک واژه پنجحرفی خاص در جدولهای کلمات متقاطع دیده میشود.