یعنی چه
در زبان فارسی، شراب و باده به هر نوع نوشیدنی مستکننده و الکلی (بهویژه شراب انگور) اطلاق میشود. البته واژهٔ شراب در اصلِ زبان عربی به معنای مطلقِ «هر نوع نوشیدنی» (مانند آب، شیر و عسل) است، اما در فارسی معنای آن محدود به مایع مسکر شده است. باده نیز واژهای اصیل و پهلوی به همین معناست.
تلفظ
کلمهٔ شراب با فتحهٔ شین و باده با فتحهٔ دال و های غیرملفوظ در پایان تلفظ میشود: [شَ ر ا بْ وَ با دِ].
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این مفهوم معمولاً با پاسخهای کوتاهی چون می، خمر، مل، راح، صهبا یا مدام تطبیق پیدا میکند. خودِ عبارت «شراب و باده» دقیقاً دارای ۹ حرف است.
به انگلیسی
برای معادلسازی این مفهوم در زبان انگلیسی از واژهٔ Wine (بهطور خاص برای شراب انگور) یا اصطلاح عامتر Alcoholic beverage (نوشیدنی الکلی) استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای اشاره به نوشیدنی مستکننده از واژهٔ «خمر» استفاده میشود. واژهٔ «شراب» در عربی به معنای مطلقِ نوشیدنی است و لزوماً بار الکلی ندارد.
در قرآن
واژهٔ «شراب» ۳۹ بار در قرآن کریم به کار رفته که در تمامی این موارد به معنای مطلقِ «نوشیدنی» (مانند آب باران، عسل یا نوشیدنیهای بهشتی و جهنمی) است. قرآن برای اشاره به شراب مستکنندهٔ دنیا که آن را حرام دانسته، از واژهٔ «خَمر» استفاده کرده است. واژهٔ «باده» نیز به دلیل ریشهٔ فارسی در قرآن وجود ندارد.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک فارسی و شعر عرفانی (بهویژه در دیوان حافظ، مولوی و خیام)، شراب و باده نماد وجد، جوشش عشق الهی، معرفت شهودی و رهایی از عقل مصلحتاندیش جزئی است. این مفهوم در مقابل زهد ریایی قرار میگیرد و نشاندهندهٔ پاک شدن دل و رسیدن به حقیقتِ بیخودی است.
جمعبندی و توضیح کامل شراب و باده
عبارت «شراب و باده» در زبان و ادبیات فارسی پیوند عمیقی با مفاهیم اصیل لغوی و استعارههای عرفانی دارد. شراب واژهای وامگرفته از ریشه عربی به معنی نوشیدنی است که در فارسی معنای خاصِ می به خود گرفته، در حالی که باده ریشهای کهن در زبانهای ایرانی (پهلوی) دارد و از ابتدا به معنی مایع مستکننده بوده است.
در حوزه فرهنگ و ادبیات، این دو واژه فراتر از معنای مادی و ملموس خود، به عنوان کلیدیترین نمادهای صوفیه و شاعران برای بیان احوالات معنوی به کار رفتهاند. مستی حاصل از این باده، کنایه از تجلی عشق الهی در جان عارف است که او را از خودِ مجازی و تعلقات دنیوی آزاد میسازد.