یعنی چه
دلاک در اصطلاح به کسی گفته میشود که در حمامهای سنتی و گرمابهها، بدن مردم را کیسه میکشد، میشوید و ماساژ میدهد. در قدیم دلاکها علاوه بر این امور، کارهای دیگری نظیر آرایشگری (سلمانی)، حجامت و ختنهکردن را نیز انجام میدادند.
ریشه
واژه دلاک صفت مبالغه از ریشه عربی «د ل ک» (دلک) به معنی مالیدن، ساییدن و دست کشیدن بر بدن است که به شغل مشتومالچی و کیسهکش اطلاق شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه «دلاک» به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «کیسهکش حمام»، «مشتمالچی قدیمی» یا «تنمال» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در بافت سنتی و شرقی، گاهی از واژه فینگلیش Dellak یا اصطلاح Bath rubber نیز برای معرفی این حرفه به انگلیسی استفاده میشود.
به عربی
خود واژه دلاک اصل عربی دارد، اما در کشورهای عربی بسته به نوع فعالیت دقیق در حمام، از واژههای مکیس یا بلان نیز استفاده میکنند.
به ترکی
در فرهنگ حمامهای سنتی عثمانی و ترکیه امروزی، واژه Tellak به همان معنای کیسهکش و ماساژور حمام به کار میرود.
به فارسی
معادلهای فارسی اصیل و سره برای این واژه شامل «تنمال»، «کیسهکش»، «مشتمالچی» و «مغمز» است که به وظایف مختلف این پیشه اشاره دارند.
جمعبندی و توضیح کامل دلاک
دلاک یکی از مشاغل خدماتی و پرکاربرد در فرهنگ و ساختار اجتماعی ایران قدیم بوده است. این افراد در گرمابههای عمومی سنتی نقشی فراتر از یک نظافتچی ساده داشتند؛ آنها با انجام مشتومال (تدلیک) و کیسهکشی به رفع خستگی و تطهیر بدن مشتریان کمک میکردند و به دلیل ارتباط نزدیک با طبقات مختلف مردم، معمولاً از رازدارترین و در عین حال باخبرترین افراد محله به شمار میرفتند.
علاوه بر خدمات داخل گرمابه، دلاکها در گذشته به دلیل مهارت در استفاده از تیغ و ابزارهای سنتی، نقش سلمانی، حجامتکننده و مجری امور بهداشتی و درمانی کوچک را نیز در جامعه ایفا میکردند. در ادبیات کلاسیک فارسی، بهویژه در حکایات مثنوی معنوی مولوی، از دلاک به عنوان نماد افرادی صبور و آشنا به عیوب پنهان بدن انسان یاد شده است که با حاذق بودن خود، بار سنگینی از خدمات عمومی جامعه را به دوش میکشیدند.