یعنی چه
در اصطلاح فقهی و حقوقی، به فردی (مانند کودک، مجنون یا سفیه) گفته میشود که به دلیل نداشتن اهلیت قانونی، از تصرف مستقل در امور مالی و حقوقی خود محروم است و تحت ولایت یا قیمومت شخص دیگری قرار میگیرد.
تلفظ
این واژه به صورت مُوَلّیٰعَلَیْه (با تشدید و الف مقصوره روی لام اول و فتح عین و لام در کلمه دوم) تلفظ میشود.
به انگلیسی
در نظام حقوقی کامنلا و انگلیسی، به فردی که تحت سرپرستی دادگاه یا قیم قرار دارد Ward یا Dependent گفته میشود.
به عربی
این اصطلاح ریشه در فقه اسلامی و زبان عربی دارد و به معنای فردِ سرپرستیشده یا کسی است که بر او ولایت دارند.
به فارسی
معادلهای روان فارسی آن شامل واژههایی چون «تحت سرپرستی»، «محجور تحت قیمومت» و «فرد دارای سرپرست قانونی» است.
در قرآن
خودِ ترکیب عبارتیِ «مولی علیه» به طور مستقیم در متن قرآن کریم نیامده است، اما مفاهیم حقوقی مرتبط با آن مانند سرپرستی یتیمان و همچنین حکم افراد ناتوان در املا کردن قراردادها در آیه ۲۸۲ سوره بقره (فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ) به وضوح بیان شده است.
نماد چیست
در مفاهیم حقوقی و استعاری، این واژه نماد ناتوانی در احقاق حق به تنهایی، نیاز به حمایت جامعه و قانون، و قرار گرفتن تحت چتر حمایتی ولیّ یا قیم است.
جمعبندی و توضیح کامل مولی علیه
واژه «مولی علیه» از اصطلاحات کلیدی و کاربردی در فقه اسلامی و حقوق مدنی ایران است. این عبارت اشاره به فردی دارد که به دلایل طبیعی یا قانونی نظیر کمسن بودن (صغر)، اختلالات روانی (جنون) و یا عدم رشد عقلانی در امور مالی (سفاهت)، اهلیت استیفای حقوق خود را ندارد و اعمال حقوقی او باید توسط سرپرستش انجام شود.
در ساختار حقوقی، هدف از وضع قوانین مربوط به مولی علیه، ایجاد یک چتر حمایتی برای افراد آسیبپذیر جامعه است تا اموال و منافع شخصی آنها از سوءاستفادههای احتمالی مصون بماند. شخصی که اداره امور این افراد را بر عهده میگیرد، حسب مورد «ولی قهری» یا «قیم» نامیده میشود.
اگرچه این واژه ریشه در زبان عربی دارد و به صورت مستقیم در قرآن نیامده، اما مبانی حمایتی آن کاملاً ریشه در آیات قرآنی و سنت فقهی دارد و امروزه بخش مهمی از حقوق خانواده و امور حسبی را تشکیل میدهد.