یعنی چه
زن ریسنده به بانویی اطلاق میشود که به وسیله ابزارهای سنتی نظیر دوک یا چرخهای نخریسی، الیاف طبیعی مانند پشم، پنبه یا کتان را میتاباند تا آنها را به شکل نخ و ریسمانهای کاربردی برای بافندگی درآورد. این واژه توصیفکننده یکی از کهنترین و اصیلترین پیشههای سنتی بانوان در طول تاریخ است.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه «زَن» (با مصلح فتح در ز) و «ریسَندِه» (صفت فاعلی از مصدر ریسیدن/رشتن، با کسر ر و فتح س و د) تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، عبارت «زن ریسنده» دقیقاً یک پاسخ ۸ حرفی است. همچنین معادلهای عربی و کهن آن مانند «غازله» یا «چرخهزن» نیز به عنوان پاسخهای جایگزین و پرکاربرد شناخته میشوند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه Spinner برای فرد ریسنده به کار میرود. واژه تاریخی Spinster نیز در اصل به معنای زن ریسنده بوده که به مرور زمان در سیر تحول زبانی، امروزه مجازاً به معنای زن مجرد به کار میرود.
در قرآن
خود ترکیب فارسی «زن ریسنده» در متن قرآن نیست، اما در آیه ۹۲ سوره نحل به صورت تمثیلی به زنی از قریش (ریطه بنت عمرو) اشاره شده که نخهای بافتهشده خود را دوباره تکهتکه و وا میتابید: «وَلَا تَكُونُوا كَالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ أَنْكَاثًا...»؛ این تصویر نمادی از تباه کردن اعمال صالح و نقض عهد است.
نماد چیست
در تاریخ ایران باستان و نقش برجستههای عیلامی، زن ریسنده نمادی از اصالت، تمدن و هنر بانوان است. در اسطورهشناسی جهانی، ریسندگی نماد تنیدن رشته تقدیر و عمر انسان توسط فرشتگان سرنوشت است، در حالی که در فرهنگ قرآنی، واتابیدن آن نماد حماقت و نابود کردن دستاوردهای خود محسوب میشود.
جمعبندی و توضیح کامل زن ریسنده
عبارت «زن ریسنده» در مرتبه نخست نشاندهنده یک پیشه اصیل و کهن سنتی است که در آن بانوان با بهرهگیری از دوک یا چرخ نخریسی، الیاف خام را به نخ تبدیل میکردند. این واژه ریشه در فرهنگ کار و تولید بومی دارد و از نظر زبانی از واژه پهلوی «Zan» و مصدر «ریسیدن» مشتق شده است.
این مفهوم علاوه بر معنای لغوی، در حوزههای فرهنگی، دینی و اسطورهای نیز لایههای معنایی عمیقی دارد. از یک سو در آثار باستانی ایران نظیر سنگنگارههای عیلامی مظهر تمدن و ظرافت هنری است و در اساطیر جهان به بافتن فرشِ سرنوشت تعبیر میشود، و از سوی دیگر در ادبیات قرآنی (آیه ۹۲ سوره نحل) باز کردن رشتههای بافته شده توسط چنین زنی، به عنوان مثالی عینی برای هشدار در خصوص تباه کردن اعمال نیک و گسستن پیمانها به کار رفته است.