یعنی چه
عبارت «صاحب تذکره الشعرا» یک عنوان ترکیبی و وصفی در متون و تاریخ ادبیات فارسی است. این اصطلاح به معنی پدیدآورنده یا نویسندهٔ کتابی است که در آن شرح احوال، زندگینامه و نمونهٔ اشعار شاعران گردآوری شده است. در تاریخ ادبیات، این لقب بهطور ویژه و خاص برای اشاره به «دولتشاه سمرقندی» (نویسندهٔ کتاب تذکرةالشعراء در قرن نهم هجری) به کار میرود.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت ترکیبی و با کسر اضافه در کلمه اول و ادغام واجها در بخش عربی است: صا حِ بِ / تَذ کِ رَ تُش / شُ عَ را
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت با توجه به تعداد حروف دقیقاً «صاحب تذکره الشعرا» (۱۵ حرف) است و در صورت درخواست نام شخص، «دولتشاه سمرقندی» پاسخ آن خواهد بود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای برگردان این مفهوم معادلهای توصیفی به کار میرود که به نقش تألیفی و گردآوریِ تذکره اشاره دارد.
به عربی
این ترکیب ریشه در کلمات عربی دارد و در زبان عربی نیز به همین صورت یا با عنوان مؤلف طبقات و تذکرهها شناخته میشود.
به فارسی
معادلهای روان و سره فارسی برای این اصطلاح شامل واژههایی چون «تذکرهنویس»، «تذکرهنگار» و «سرگذشتنویسِ شاعران» است که وظیفهٔ ثبت تاریخ و احوال ادبا را رسانگی میکنند.
نماد چیست
این عبارت جنبهٔ سمبلیکِ مستقیمی در شعر ندارد، اما در مفهوم فرهنگی نمادِ «حافظه تاریخی ادبیات»، «ثبت میراث مکتوب» و واسطهای برای انتقال هویت ادبی و سرگذشتِ آفرینندگان سخن از یک نسل به نسل دیگر است.
جمعبندی و توضیح کامل صاحب تذکره الشعرا
اصطلاح «صاحب تذکره الشعرا» یک عنوان ترکیبی و لقب کتابشناختی در تاریخ ادبیات فارسی است. این عبارت از سه جزء عربی (صاحب به معنی دارنده یا مؤلف، تذکره به معنی کتاب شرح احوال و یادنامه، و الشعرا به معنی شاعران) تشکیل شده است، اما ساختار ترکیبی آن کاملاً بر اساس نحو زبان فارسی استوار است. در کاربرد عام، به هر نویسندهای که اقدام به گردآوری زندگینامه و نمونه اشعار سخنوران کند، تذکرهنویس یا صاحب تذکره میگویند.
با این حال، در متون تخصصی تاریخ ادبیات ایران، این لقب بهطور مشخص اشاره به «دولتشاه سمرقندی» دارد. او شاعر و تذکرهنگار نامدار قرن نهم هجری بود که در سال ۸۹۲ قمری کتاب ارزشمند خود را به نام امیر علیشیر نوایی تألیف کرد. این کتاب یکی از منابع اصلی برای شناخت احوال شاعران متقدم و همدورهٔ مؤلف به شمار میرود.
از نظر ساختاری، این عبارت دقیقاً دارای ۱۵ حرف است و در فرهنگهای لغت و جداول کلمات متقاطع به عنوان یک کلید واژگانی مهم شناخته میشود. واژههای همخانواده آن نظیر ذکر، تذکر، شعر و مصاحب هستند و در ابعاد فرهنگی، این عنوان نمادی از صیانت و پاسداری از میراث صنف شاعران و تاریخ ادبی ایران زمین است.