یعنی چه
«اشتر نخعی» به شخصیت برجسته تاریخی، مالک بن حارث عبدیغوث اشاره دارد. «اشتر» لقب اوست و به معنای کسی است که پلک چشمش (بهویژه پلک پایین) بر اثر جراحت یا به صورت مادرزاد شکافته، واژگون یا افتاده باشد؛ وی در جنگ یرموک از ناحیه چشم زخم خورد و به این لقب معروف شد. «نخعی» نیز به معنی منسوب بودن او به قبیلهٔ بزرگ و شریف «نَخَع» در یمن است.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت «اَشتَرِ نَخَعی» است که در آن همزه و شین با فتحه و تاء با فتحه خوانده میشوند و نخعی نیز با فتح نون و خاء تلفظ میگردد.
در جدول
در جدولهای متقاطع و مسابقات فرهنگی، کلمه «اشتر نخعی» با ۸ حرف به عنوان پاسخِ سؤالاتی نظیر «سردار دلاور سپاه امام علی (ع)» یا «فرمانده ملقب به پلکبرگشته» مورد استفاده قرار میگیرد.
به انگلیسی
در متون انگلیسی و منابع تاریخ اسلام، نام این شخصیت به صورت Al-Ashtar al-Nakha'i یا Malik al-Ashtar نگاشته میشود.
به عربی
در زبان و منابع تاریخی عربی، از او با عناوین «الأشتر النَّخَعي» و همچنین «كبش العراق» (سردار سپاه عراق) و «سیف من سیوف الله» یاد شده است.
به فارسی
معادل یا تعبیر متداول این نام خاص در زبان فارسی «مالک اشتر» یا «مالک بن حارث نخعی» است که در ادبیات دینی و تاریخی ایران به عنوان مظهر شجاعت، وفاداری محض و تدبیر نظامی شناخته میشود.
در قرآن
نام یا لقب «اشتر نخعی» به صورت مستقیم در متن قرآن کریم ذکر نشده است؛ با این حال، مفسران شیعه بر این باورند که وی از مصادیق بارز و عینی آیات ستایشکنندهٔ مؤمنان مخلص و مجاهدان راستین، مانند آیه ۲۳ سوره احزاب («مِّنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ»)، به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل اشتر نخعی
«اشتر نخعی» یک واژه عام لغوی در زبان فارسی نیست، بلکه یک عنوان و نام خاص تاریخی متعلق به مالک بن حارث عبدیغوث، معروف به مالک اشتر است. واژه «اشتر» به معنای کسی است که پلک چشمش شکافته یا برگشته باشد که به دلیل جراحت چشم او در جنگ به عنوان لقب ماندگار شد، و «نخعی» نشاندهنده اصالت و وابستگی او به قبیله بزرگ نَخَع در یمن است.
در فرهنگ اسلامی و تاریخ تشیع، اشتر نخعی جایگاه بسیار والایی دارد و نماد مطلق ولایتمداری، شجاعت بیباکانه، بصیرت سیاسی و فرماندهی مقتدر نظامی است. او از برترین یاران و سرداران سپاه امام علی (ع) بود که در جنگهای صفین و جمل نقشی حیاتی ایفا کرد و سرانجام در راه عزیمت به مصر برای پذیرش مقام فرمانداری، به دستور معاویه مسموم و به شهادت رسید. عهدنامه معروف امام علی (ع) به او (نامه ۵۳ نهجالبلاغه) نیز منشور جاودان حکمرانی عادلانه محسوب میشود.