یعنی چه
این واژه در دو حوزهٔ عمده کاربرد دارد: نخست در حقوق و فقه به معنای شریکی است که با واگذاری سهم خود از مال مشترک خارج میشود (فرایند تخارج). دوم در ریاضیات و هندسه که به دو دایره یا دو شکل اطلاق میشود که کاملاً بیرون از یکدیگر قرار دارند و هیچ نقطهٔ مشترکی با هم ندارند.
تلفظ
تلفظ صحیح این کلمه بر وزن مُتَفاعِل (با ضمهٔ میم، فتح تاء و خاء، و کسر راء) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این واژه معمولاً با راهنمای «دو دایرهٔ بیرون از هم در هندسه» یا «شریک واگذارکننده سهم» هدایت میشود و دقیقاً ۶ حرف دارد.
به انگلیسی
در متون تخصصی ریاضی از واژههایی مانند External یا Externally separated و در روابط حقوقی و شرکتی از عبارت Withdrawing partner یا Outgoing partner استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی و اسم فاعل از باب تفاعل است که در فقه اسلامی عیناً به کار میرود. عبارات همپوشان دیگری مانند شریک منسحب نیز در حقوق امروز عرب استفاده میشود.
به فارسی
برابرهای فارسی این واژه بسته به زمینهٔ متن، شامل «برونبست»، «جدا از هم»، «بیرونی» (در هندسه) و «شریکِ سهمواگذار» یا «کنارهگیر» (در امور مالی و حقوقی) است.
جمعبندی و توضیح کامل متخارج
واژهٔ «متخارج» یک اصطلاح تخصصی با ریشهٔ عربی (از باب تفاعل و ریشه خ-ر-ج) است که در دو قلمرو کاملاً متفاوتِ حقوقِ اسلامی و هندسه به کار میرود. در ادبیات حقوقی و فقهی، متخارج به شریکی گفته میشود که در طی یک مصالحه یا قرارداد، سهم خود را به دیگران واگذار کرده و از مال مشترک یا ترکه خارج میشود.
در سوی دیگر و در مهندسی و ریاضیات، این واژه برای توصیف وضعیت «دوایر متخارج» کاربرد دارد؛ یعنی دایرههایی که کاملاً خارج از یکدیگر مستقر شدهاند و هیچ تداخل یا نقطهٔ تقاطعی با هم ندارند. این کلمه در زبان روزمره و عمومی فارسی رواج چندانی ندارد و بیشتر در متون علمی، اصطلاحات جدولی و متون فقهی به چشم میخورد.