یعنی چه
مفتبری اصطلاحی عامیانه و محاورهای است و به رفتار یا عملی اشاره دارد که در آن فرد تلاش میکند از چیزی بدون صرف هزینه، زحمت یا داشتن حق واقعی، بهرهبرداری کند. این واژه بار معنایی منفی دارد و معادل زرنگیِ غیراخلاقی، فرصتطلبی و سوءاستفاده است. در بافتهای قدیمیتر یا بازیهایی مانند قمار، به کارِ فردی گفته میشد که با حیله، تزویر یا بهرهکشی از سادگیِ حریف، برد و پول را به چنگ میآورد.
تلفظ
این واژه به صورت مُفْتْبَری (moft-bari) تلفظ میشود که از دو بخش «مفت» (ساکن روی ف و ت) و «بری» (با فتحه روی ب) تشکیل شده است.
در جدول
پاسخ دقیق برای طراحان جدول کلمه «مفت بری» با ۶ حرف است. بسته به راهنمای جدول، کلماتی چون کلاهبرداری، رندی، کلاشی و حیلهگری نیز همپوشانی دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژههای متعددی بسته به بافت متن معادل این اصطلاح هستند؛ از جمله Freeloading برای منفعتطلبی بیزحمت و Scamming برای فریبکاری.
به فارسی
معادلهای دقیق و رسمیتر این واژه در زبان فارسی شامل کلاشی، رندی، حیلهگری، مفتخواری، تقلب، سوءاستفاده و کلاهبرداری (در بافت شدیدتر) است. در نقطهٔ مقابل، مفاهیمی چون زحمتکشی، نان حلال، دسترنج و بازی جوانمردانه قرار دارند.
در قرآن
واژهٔ «مفتبری» یک اصطلاح کاملاً عامیانه، محلی و معاصر فارسی است و در متن قرآن وجود ندارد. با این حال، از نظر معنایی و مفهومی میتوان آن را با نهی از رفتارهایی چون «أکْل الأموال بالباطِل» (خوردن مال به باطل)، غش در معامله و ظلم همپوشان دانست.
نماد چیست
این واژه نماد آیینی، ملی یا باستانی ثبتشدهای ندارد؛ اما در فرهنگ عامه و اصطلاحات گفتاری، نمادی از دستکجی، زرنگیِ ناجوانمردانه، عهدشکنی در رفاقت و تاسِ تقلب در بازیها به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل مفت بری
واژه «مفتبری» یک ترکیب مرکب و عامیانه در زبان فارسی است که از بخش اول «مفت» (به معنی رایگان و بیبها) و بخش دوم «بری» (از مصدر بردن) ساخته شده است. این اصطلاح در لغتنامههای فرهنگ عامیانه به رفتارهای رندانه و متقلبانهای اشاره دارد که شخص بدون صرف انرژی، سرمایه یا کار واقعی، تلاش میکند دستاوردهای دیگران را به نفع خود مصادره کند یا در بازیها با تزویر برنده شود.
در جامعهٔ امروز، این کلمه کاربرد وسیعی در گفتگوهای خیابانی و محاورهای پیدا کرده و معمولاً به نوعی فرصتطلبیِ منفی و زرنگیِ غیراخلاقی اشاره دارد که حقوق دیگران را ضایع میکند. در واقع، مفتبری نقطهٔ مقابل فرهنگ کار، تلاش و انصاف است و فردِ مفتبر تمایلی به پرداخت هزینههای مادی یا معنوی کارهای خود ندارد.
اگرچه این عبارت در متون رسمی یا دینی پیشینه مستقیمی ندارد، اما ریشههای اخلاقی نهی از آن به قدمت فرهنگ ایرانی و اسلامی است؛ چرا که سوءاستفاده از سادگی دیگران یا کسب مال بدون رضایت و زحمت، همواره در جامعه مذموم بوده و به عنوان یک ضدارزش شناخته میشود.