یعنی چه
نبطیها یک قوم باستانی عرب و سامیزبان بودند که در دوران هلنیستی و رومی (حدود قرن چهار پیش از میلاد تا اوایل قرن دوم میلادی) در شمال غرب شبهجزیره عربستان و جنوب شام زندگی میکردند. پایتخت شگفتانگیز آنها شهر صخرهای پترا در اردن امروزی بود. این قوم به دلیل مهارت بالا در مدیریت منابع آب در دل کویر، حفر چاه و سیستمهای آبرسانی پیشرفته به این نام (از ریشه ن-ب-ط به معنی بیرون کشیدن آب) معروف شدند. در متون کهن ادبی و لغتنامههای فارسی مانند دهخدا، این واژه مجازاً به معنای عامی، دهقانان و مردم غیر عرب ساکن در سواد عراق نیز به کار رفته است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با فتحه روی حروف نون و باء به صورت «نَبَطی» [Nabaṭī] است و علامت جمع فارسی به آن اضافه میشود.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول درباره اقوام باستانی، قوم ساکن پترا، یا سازندگان مدائن صالح، واژههای «نبطی ها»، «انباط» یا «نبطیان» به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این قوم باستانی و تمدن آنها از واژههای فوق استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی، واژه انباط به عنوان جمع مکسر و نبطیون به عنوان جمع سالم برای اشاره به این قوم کاربرد دارد.
در قرآن
عین واژهٔ «نبطی» یا «انباط» به صورت مستقیم در متن قرآن مجید نیامده است؛ اما بر اساس دانش زبانشناسی قرآن و منابع تفسیری مانند الاتقان سیوطی، برخی کلمات قرآن دارای ریشه لغوی نبطی هستند (مانند واژهٔ «الرقیم» در داستان اصحاب کهف که برخی پژوهشگران آن را با نام باستانی شهر پترا یعنی $RQM$ در سنگنبشتهها مطابقت دادهاند). همچنین قلمرو جغرافیایی تمدن آنها (مانند مدائن صالح یا حجر) با محل زندگی اقوام مذکور در قرآن مثل قوم ثمود اشتراکات نزدیکی دارد.
جمعبندی و توضیح کامل نبطی ها
نبطیها یکی از برجستهترین اقوام باستانی عربتبار بودند که با ایجاد یک امپراتوری تجاری قدرتمند، بر مسیرهای کاروانی جنوب شام و شمال عربستان نظارت داشتند. شاهکار ماندگار آنها، شهر صخرهای پترا در اردن و بناهای باستانی مدائن صالح در عربستان است که در دل صخرههای سرخ تراشیده شدهاند. خط این قوم نیز اهمیت تاریخی بسیاری دارد، چرا که نیای مستقیم و اصلی خط عربی و فارسی امروزی به شمار میرود.
در متون تاریخی و اسلامی، گاهی دو کاربرد متفاوت از این واژه دیده میشود؛ یک کاربرد اشاره به همان قوم متمدن و تجاری پترا دارد و کاربرد دیگر در منابع متأخر، مجازاً به کشاورزان بومی و آرامیزبان مناطق سواد عراق و شام اطلاق شده است. این تمدن سرانجام در سال ۱۰۶ میلادی توسط امپراتوری روم ضمیمه خاک آنها شد و استقلال خود را از دست داد.