یعنی چه
مسارعة در لغت به معنای شتاب کردن، تعجیل و سرعت گرفتن در کاری است، به طوری که فرد مایل است بر دیگران سبقت بگیرد. این واژه برخلاف عجله که بار منفی دارد، معمولاً به شتابِ آگاهانه و هوشمندانه اشاره میکند.
تلفظ
این کلمه به صورت مُسارَعَة تلفظ میشود که در زبان فارسی معمولاً تاء تأنیث آن به تاء کشیده تبدیل شده و به صورت «مسارعت» خوانده و نوشته میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به سیاق متن، بیشتر از واژگان مربوط به شتابِ مثبت و رقابتی استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی این واژه از ریشه (س ر ع) و بر وزن مفاعله است که معنای مشارکت و مبالغه در سرعت را میرساند.
به فارسی
در متون کهن و معاصر فارسی، این واژه به صورت «مسارعت» به کار میرود و نزدیکترین معادلهای معنوی آن شتافتن، تندکاری و جلو زدن در کارهای نیک است.
در قرآن
در فرهنگ قرآنی، مسارعه دو جنبه دارد؛ یکی مسارعه ممدوح مانند آیه «وَسَارِعُوا إِلَىٰ مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ» که دعوت به شتاب در طاعت است، و دیگری مسارعه مذموم مانند شتاب کردن در کفر و گناه. مفسران تفاوت آن با عجله را در این میدانند که مسارعه، شتاب در کار خیر پس از رسیدن وقت آن است، در حالی که عجله اقدام ناپخته قبل از وقت است.
نماد چیست
این واژه در ادبیات اخلاقی و عرفانی، نماد بیداری انسان، پویایی ایمان و استفادهٔ بهینه از فرصتهای زندگی است تا انسان با تنبلی و امروز و فردا کردن (تسویف) آخرت و کمال خود را تباه نکند.
جمعبندی و توضیح کامل مسارعة
واژه «مسارعة» که در زبان فارسی به صورت «مسارعت» رواج دارد، فراتر از یک عجلهٔ ساده یا شتاب بیهدف است. این کلمه که از ریشه عربی (س ر ع) بر باب مفاعله بنا شده، مفهوم سرعت به همراه رقابت سازنده و سبقتجویی را در خود دارد. در واقع، نوعی تکاپوی آگاهانه برای عقب نماندن از مسیر خیر و کمال است.
در فرهنگ اسلامی و متون قرآنی، این اصطلاح جایگاه ویژهای دارد و غالباً به عنوان یک ارزش اخلاقی ستوده میشود. تفاوت بنیادین آن با «عجله» در این است که مسارعه، شتاب به موقع و سنجیده برای انجام کارهای شایسته است، در حالی که عجله رفتاری ناپخته و پیش از موعد به شمار میرود؛ بنابراین مسارعه نمادی از فرصتشناسی و پویایی مؤمن است.