یعنی چه
در اصطلاح علمی و پزشکی به فردی گفته میشود که آناتومی دستگاه تناسلی، الگوهای کروموزومی یا سیستم هورمونی او با معیارهای استاندارد و سنتی بدنهای زنانه یا مردانه مطابقت کامل ندارد. این حالت یک طیف گسترده زیستشناختی است و برخلاف تصور عامه، به معنای داشتن دو اندام تناسلی کامل و موازی نیست.
به انگلیسی
واژه Intersex در جوامع علمی و حقوقی امروز برای اشاره به این افراد استفاده میشود.
به عربی
در متون حقوقی و فقهی جهان عرب عمدتاً از واژه خنثی استفاده میشود.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای کاربردهای علمی از واژه وامگرفته شده اینترسکس استفاده میکنند.
به فارسی
در زبان فارسی امروز، واژه «میانجنسی» یا «بیناجنسی» دقیقترین و محترمانهترین معادلهای علمی برای جایگزینی با لفظ عامیانه دوجنسه هستند. در ادبیات کهن فارسی و فقهی نیز از اصطلاح «خنثی» استفاده شده است.
در قرآن
خود واژه «دوجنسه» یا «خنثی» بهصورت مستقیم در متن قرآن کریم وجود ندارد. قرآن در آیاتی بر آفرینش دو جنس اصلی (ذکر و انثی) تأکید میکند، اما احکام وضعی و تکالیف شرعی، ارث و مباحث حقوقی این افراد بهطور گسترده در فقه اسلامی ذیل عنوان «خنثی» بررسی شده است.
نماد چیست
در اسطورهشناسی یونان، این مفهوم با شخصیت «هرمافرودیتوس» (فرزند هرمس و آفرودیت) شناخته میشود. در عصر مدرن، پرچم رسمی آنان زرد رنگ با یک دایره بنفش در مرکز است که نشاندهنده کامل بودن و عدم وابستگی به کلیشههای جنسیتی است. همچنین در نشانهای نمادین، از تلفیق نشانه مریخ (مرد) و ونوس (زن) استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل دوجنسه
واژه «دوجنسه» که در ادبیات علمی جدید بیشتر با نام «بیناجنسی» یا «میانجنسی» (Intersex) شناخته میشود، به مجموعهای از ویژگیهای زیستشناختی اشاره دارد که با تعاریف سنتی و دودویی بدن مردانه یا زنانه همخوانی کامل ندارد. این وضعیت کاملاً جنبه جسمی، کروموزومی و هورمونی دارد و ناشی از تفاوتهای طبیعی در سیر تکوین جنین است.
بسیار مهم است که این مفهوم زیستشناختی را از مقولههای هویتی و روانی مانند «ترنس (تراجنسیتی)» و یا تمایلات عاطفی مانند «دوجنسگرا (بایسکشوال)» تفکیک کنیم؛ چرا که افراد میانجنسی با یک وضعیت پزشکی متمایز متولد میشوند و لزوماً هویت یا گرایش خاصی را نمایندگی نمیکنند.
در فرهنگهای سنتی و فقه اسلامی، این افراد تحت عنوان «خنثی» مورد توجه قرار گرفته و قوانین مشخصی برای ارث و تکالیف آنها وضع شده است. امروزه در رویکردهای مدرن پزشکی و حقوق بشری، بر حفظ سلامت، پذیرش طبیعی این تنوع زیستی و اجتناب از جراحیهای غیرضروری در سنین نوزادی تأکید میشود.