یعنی چه
عرق الجبال در متون کهن طب سنتی و داروشناسی، به مادهای طبیعی، صمغمانند، قیرگون و چسبناک اشاره دارد که از میان درزها و شکافهای صخرههای برخی کوهها به بیرون ترشح میشود. این ماده در واقع همان مومیایی طبیعی یا شیره کوه است که به دلیل نحوه خروجش از دل سنگ، به عرقِ کوهها تشبیه شده است.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه عربی تشکیل شده و به صورت «عَرَقُ الجِبال» تلفظ میشود که در زبان فارسی معمولاً با سکون قاف دوم به صورت ترکیبی روان خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «شیره کوه» یا «مومیایی طبیعی در طب سنتی»، عبارت ۹ حرفی «عرق الجبال» مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
در منابع علمی و تجاری جهان، برای اشاره به این ماده دارویی کوهستان از واژگان شیلاجیت و مومیجو استفاده میشود. همچنین در کاربردهای تحتاللفظی میتوان از Mountain essence استفاده کرد.
به عربی
این واژه اصالتاً یک ترکیب اضافی عربی است که در کتابهای طب کهن مانند تحفه حکیم مؤمن و مخزنالادویه عیناً به کار رفته است.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی و رایج این اصطلاح دارویی در میان پزشکان قدیم و عطاریها، «مومیایی»، «شیره کوه» یا «مومیا» است که به خواص درمانی فوقالعادهاش معروف است.
در قرآن
عبارت ترکیبی «عرق الجبال» در متن قرآن کریم وجود ندارد؛ با این حال، کلمه «الجبال» که جمع «جبل» به معنای کوهها است، در آیات متعددی از قرآن برای توصیف عظمت آفرینش و استواری زمین به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل عرق الجبال
واژه «عرق الجبال» یک اصطلاح تخصصی و کهن در متون طب سنتی فارسی و عربی است که به معنای تحتاللفظی «عرق کوهها» شناخته میشود. این نامگذاری استعاری به مادهای دارویی، قیرمانند و صمغی اشاره دارد که به طور طبیعی از شکاف سنگها و صخرههای مناطق کوهستانی ترشح شده و میچکد، که امروزه ما آن را با نام «مومیایی طبیعی» یا «شیلاجیت» میشناسیم.
در کتابهای اصیل داروشناسی قدیمی مانند مخزنالادویه، این ماده به عنوان دارویی بسیار نیرومند برای ترمیم سریع شکستگی استخوانها، تقویت قوای عمومی بدن و تسکین دردهای مفصلی معرفی شده است. بنابراین عرق الجبال برخلاف ظاهرش یک نوشیدنی یا عرق گیاهی معمولی نیست، بلکه یک مایه معدنی-صمغی ارزشمند است.
اگرچه خود این ترکیب دو جزئی در ادبیات عامه یا قرآن کریم جایگاهی به عنوان یک واژه مستقل ندارد، اما جزو اصطلاحات کلیدی در جدولهای کلمات متقاطع و مستندات علمی طب کلاسیک به شمار میرود و نمادی از عصاره غلیظ و شفابخش قلب کوهستان است.