یعنی چه
این عبارت در دو بستر معنایی کاربرد دارد: نخست به عنوان فرازی قرآنی که به نعمت نطق، تفکر انتزاعی و قدرت ابراز درون به انسان اشاره میکند. دوم در سنت ادبی، اشاره به «علمِ بیان» دارد که یکی از شاخههای علوم بلاغی است و شیوه های مختلف بیان یک معنای واحد را بررسی میکند.
تلفظ
در قرائت قرآنی به صورت «عَلَّمَهُ الْبَیان» (Allamahu-l-Bayān) با تشدید لام و میم خوانده میشود. در اصطلاح ادبی به صورت «عِلْمِ بَیان» (Elm-e Bayān) تلفظ میگردد.
در جدول
پاسخ دقیق برای پرسشهای جدولی مربوط به آیه سوره الرحمن یا دانش بلاغت ادبی با تعداد حروف مشخصشده.
به انگلیسی
برای توصیف آرایههای ادبی و دانش بلاغت از واژه Rhetoric و برای بخش ساختاری آن از معادلهای مربوط به ابراز معنا استفاده میشود.
به عربی
واژه اصالتاً عربی است و ریشه آن از ماده «ب ی ن» به معنی روشنایی، جدایی و آشکار شدن مشتق شده است.
به فارسی
معادل فارسی این اصطلاح در متون ادبی «سخنوری» یا «دانشِ روشنگری کلام» است و در برگردان آیه به معنای «آموختن توانایی گفتار و ابراز اندیشه» به کار میرود.
در قرآن
خداوند در سوره الرحمن، پس از ذکر نعمت آفرینش انسان، بلافاصله به نعمت «بیان» اشاره میکند. مفسران این ویژگی را متمایزکننده انسان از سایر موجودات و پایه ارتباطات، اندیشه و انتقال دانش میدانند.
نماد چیست
این عبارت در تفاسیر نماد غایتِ تفکر، درک انتزاعی و توان ارتباطی انسان است. در سنت ادبی و هنری نیز، ابزارهایی مانند «قلم» یا مرغانی چون «طوطی» نماد سخنوری و فصاحت کلامِ بیانگر هستند.
جمعبندی و توضیح کامل علمه بیان
عبارت «علمه بیان» آمیزهای شگفتانگیز از وحی قرآنی و دانش سنتی زبان و ادبیات است. در مرتبه نخست، این عبارت برگرفته از آیه چهارم سوره الرحمن است که در آن خداوند بزرگترین موهبت خود پس از آفرینش انسان، یعنی توانایی فهماندن و سخن گفتن (بیان) را یادآور میشود. این ساختار نشاندهنده اهمیت ابزار کلام در هدایت و رشد بشر است.
در مرتبه دوم، این اصطلاح شالوده یکی از اصیلترین علوم بلاغی یعنی «علم بیان» را شکل میدهد. این دانش به گوینده و نویسنده میآموزد که چگونه یک معنای واحد را در قالبهای گوناگون مانند تشبیه، استعاره، مجاز و کنایه به مخاطب ارائه کند تا میزان تاثیرگذاری و وضوح آن بر جان شنونده بیشتر شود.
در مجموع، این عبارت چه در قالب تفسیر متن مقدس و چه در قالب آرایههای ادبی، ارج نهادن به مقام سخن، فصاحت، درک معانی و قدرت جادویی کلمات در برقراری ارتباط میان انسانها را به نمایش میگذارد.