یعنی چه
این اصطلاح در اصل از فرهنگ بازی تختهنرد وارد زبان عامیانه شده است. وقتی فردی دو تاس میریزد و اعداد شش و پنج مینشیند، به آن «شیش و بش» میگویند. در کاربرد کنایی و روزمره، عبارت «در شش و بش کاری بودن» به معنای معلق بودن، بلاتکلیفی، و ناتوانی در اتخاذ یک تصمیم قطعی به کار میرود.
تلفظ
تلفظ عامیانه و روان آن به صورت «شیشو بش» (با ضمه واو عطف) یا «شِش و بَش» است.
در جدول
در سؤالات جدول تقاطعی، این کلمه معمولاً به عنوان پاسخ برای واژههایی چون «تاس شش و پنج»، «اصطلاح تختهنرد» یا کنایه از «تردید و دودلی» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در فضای بازی نرد از معادل عددی آن استفاده میشود، اما برای انتقال مفهوم کنایی و روانشناختی آن کلماتی نظیر تردید یا بلاتکلیفی مناسبتر هستند.
به عربی
این واژه به دلیل رواج بازی تختهنرد در خاورمیانه، با همین تلفظ وارد زبان عامیانه بسیاری از کشورهای عربی شده است.
به ترکی
در زبان ترکی اصطلاح «شِش بـِش» علاوه بر کاربرد در بازی نرد، به عنوان کنایهای برای لوچ بودن چشم یا گیجی و منگی ذهنی نیز استفاده میشود.
به فارسی
معادل خالص و اصیل فارسی آن «شش و پنج» در معنای حقیقی و «تردید»، «نوسان» یا «تکاپوی ذهنی» در معنای کنایی و استعاری است.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و بازیها، نشستن تاس روی اعداد بالا (۶ و ۵) نمادی از شانس خوب و یک حرکت کلیدی و قوی است. اما در ادبیات رفتاری و کنایی، نمادی از دوگانگی، سردرگمی و قرار گرفتن بر سر دوراهیهای زندگی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل شیشو بش
واژه «شیش و بش» (که در گفتار عامیانه به صورت شیشو بش نیز شنیده میشود) یک ترکیب دو زبانه (املوکی) جالب است. بخش اول آن یعنی «شیش/شش» ریشه در زبان فارسی دارد و بخش دوم آن یعنی «بش» از واژه ترکی (Beş) به معنی عدد پنج گرفته شده است. این اصطلاح در اصل به موقعیتی در بازی تختهنرد اشاره دارد که در آن یکی از تاسها عدد شش و دیگری عدد پنج را نشان میدهد و حرکتی قوی و تعیینکننده در بازی محسوب میشود.
علاوه بر معنای حقیقی در بازی، این عبارت کاربرد کنایی بسیار گستردهای در ادبیات عامیانه فارسی دارد. وقتی فردی در وضعیت «شیش و بش» قرار میگیرد، یعنی میان دو تصمیم یا دو راهی دچار شک، تردید و دودلی شدید شده است و نمیتواند ذهن خود را متمرکز کند. این اصطلاح با همین ساختار و معنا به زبانهای همسایه مانند ترکی و عربی عامیانه نیز راه یافته است.