یعنی چه
چرس در اصطلاح امروز به نوعی ماده مخدر و توهمزا گفته میشود که از صمغ فشرده و چسبناک سرشاخههای گیاه شاهدانه ماده به دست میآید و عملکردی شبیه به حشیش دارد. در زبان و ادبیات کهن فارسی، این واژه معانی دیگری نیز داشته است؛ از جمله بند و زندان، حوضی که در آن انگور را برای گرفتن شیره لگدمال میکنند (چرخشت)، چراگاه چهارپایان، و همچنین اموال و صدقاتی که درویشان جمعآوری میکردند.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت فَتْح اول و دوم یعنی «چَرَس» (Charas) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، کلمه سه حرفی «چرس» میتواند پاسخ طراحان برای راهنماهایی مثل «ماده مخدر صمغ شاهدانه»، «نام دیگر حشیش»، «حوض انگورریزی» یا «بند و حبس کهن» باشد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این ماده مستقیماً از واژه وامگرفته شده Charas یا اصطلاحات عامتر مانند Hashish و Cannabis resin استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی معادل دقیق این فرآورده مخدر واژه «حشیش» یا «القنب الهندي» (شاهدانه هندی) است.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای این مفهوم از واژه Esrar (که ریشه عربی دارد) یا عبارت توصیفی Hint keneviri reçinesi استفاده میکنند.
به فارسی
مترادفهای فارسی این واژه در حوزه مواد مخدر شامل حشیش، بنگ، گراس، ماریجوانا و اسرار است. در کاربردهای کهن و ادبی، واژههای چرخشت (حوض انگور)، حبس و زندان، و چراگاه معادلهای آن به شمار میروند.
جمعبندی و توضیح کامل چرس
واژه «چرس» دایره معنایی متفاوتی را از گذشته تا به امروز طی کرده است. در کاربرد اصیل و کهن فارسی، این کلمه به مفاهیمی مادی و روزمره نظیر چراگاه چهارپایان، حوضچه مخصوص لگدمال کردن انگور برای شرابسازی یا شیرهگیری (چرخشت) و حتی محبس و زندان دلالت داشت. در ادبیات تصوف و قلندری سدههای گذشته نیز گاهی به عنوان ابزاری برای خلسه و بیخبری موقت از عالم ماده به آن اشاره شده است.
با این حال، در جامعه امروز و زبان رایج معاصر، چرس معنای کهن خود را کاملاً از دست داده و صرفاً به عنوان یک ماده مخدر، توهمزا و آسیبرسان شناخته میشود که از صمغ غلیظ سرشاخههای گیاه شاهدانه ماده تهیه میگردد. این ماده از نظر ساختاری و اثرات شباهت بسیار زیادی به حشیش دارد و در فرهنگ عامه نمادی از اعتیاد و ناهنجاری اجتماعی تلقی میشود.