یعنی چه
«الشراب» در زبان عربی و متون فقهی و کهن، به معنای هر نوع مایع رقیقی است که برای آشامیدن آماده شده باشد (مانند آب، شیر یا آبمیوه) و در مقابل طعام (غذا) قرار میگیرد. با این حال، در عرف زبان فارسی، این واژه بهطور خاص برای اشاره به نوشیدنیهای الکلی مستکننده حاصل از تخمیر میوهها (مانند می و باده) استفاده میشود.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کلمات متقاطع، واژه «الشراب» دقیقاً ۶ حرف دارد. بسته به طراح جدول، پاسخهای مترادف آن میتواند شامل نوشیدنی، آشامیدنی، باده، می یا خمر باشد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی، اگر منظور معنای عام و عربی کلمه (هر نوع نوشیدنی) باشد از واژههای Drink یا Beverage استفاده میشود، اما اگر منظور معنای رایج آن در زبان فارسی (مِی) باشد، واژه Wine معادل دقیق آن است.
به عربی
در عربی معیار مدرن، برای اشاره به مطلقِ نوشیدنی معمولاً از واژه «المشروب» استفاده میشود. همچنین عربزبانان برای اشاره به شراب الکلی و مستکننده، کلمه «الخمر» را به کار میبرند.
به فارسی
برگردان دقیق کلمه بر اساس بافت متن تعیین میشود. در ترجمه متون کلاسیک عربی معادل آن «نوشیدنی» یا «آشامیدنی» است، اما در کاربرد مستقل زبان فارسی، مترادفهایی چون مِی، باده، صهبا، خمر و مدام دارد.
در قرآن
واژه شراب در قرآن کریم دقیقاً به معنی «نوشیدنی» به کار رفته است و اصلاً به معنی شراب مستکننده نیست؛ چرا که قرآن برای مسکرات از واژه «خَمر» استفاده میکند. کلمه شراب در قرآن هم برای نعمات طبیعی مانند باران («لَكُمْ مِنْهُ شَرَابٌ»)، هم برای مواهب بهشتی («وَ شَرَابٍ كَثِيرٍ») و هم برای مجازاتهای دوزخی («شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ») به کار رفته است.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی فارسی، «شراب» اصطلاحی نمادین و استعاری برای وجد، سرور، عشق راستین و معرفت الهی است که روح سالک را سیراب میکند و او را از خودخواهی میرهاند. در فقه اسلامی نماد مسکرات حرام است و در فرهنگ قرآنی، نمادی از رزق پاک و نعمات گوارای بهشتی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل الشراب
واژه «الشراب» از ریشه عربی «ش ر ب» به معنای نوشیدن گرفته شده است. بررسی دقیق لغوی نشان میدهد که این کلمه در خاستگاه اصلی خود یعنی زبان عربی و متون قرآنی، معنایی عام دارد و به هر نوع مایع قابل نوشیدن—اعم از آب باران، شیر، عسل یا نوشیدنیهای بهشتی—اطلاق میشود. قرآن کریم برای اشاره به مسکرات الکلی تعمداً از واژه «خمر» استفاده کرده است.
با ورود این کلمه به زبان فارسی، یک تحول معنایی رخ داده و دایره کاربرد آن محدود و اختصاصی شده است؛ به طوری که در عرف فارسیزبانان، شراب به معنای باده، مِی و نوشیدنیهای الکلی حاصل از تخمیر میوهها شناخته میشود. این تفاوت بافت معنایی میان عربی قرآنی و فارسی عامیانه اهمیت زیادی در ترجمه و درک متون دارد.
علاوه بر این، شراب در تاریخ ادبیات و عرفان شرق جایگاه نمادین بسیار برجستهای پیدا کرده است. شاعران بزرگ عارف نظیر حافظ و مولانا، این واژه را از معنای مادی آن تهی کرده و به عنوان نمادی بلندمرتبه برای «عشق و معرفت الهی»، «سکر معنوی» و «بیخودی از خویشتن در محضر حق» به کار بردهاند.