یعنی چه
اقشعرار یک واژهٔ مصدری عربی است و به واکنش فیزیولوژیک و ناخودآگاه بدن اشاره دارد که در آن پوست منقبض شده، موها بر تن راست میشوند و لرزهای گذرا اندام را فرامیگیرد. این حالت معمولاً در مواجهه با یک عظمت بزرگ، ترس شدید، سرمای ناگهانی یا تأثر عاطفی عمیق رخ میدهد.
تلفظ
این واژه از نظر صرفی مصدر باب افعلّال است. تلفظ دقیق آن با کسرهٔ همزهٔ وصل آغازین، سکون قاف، فتحهٔ شین، سکون عین و تشدید روی حرف راء به صورت «اِقْشِعْرَار» صورت میگیرد.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی مانند «مو بر تن راست شدن»، «انقباض پوست از ترس یا سرما» و «تنلرزه عمیق» به واژه ۷ حرفی اقشعرار اشاره دارند.
به انگلیسی
برای توصیف این حالت فیزیکی در زبان انگلیسی از کلمه Goosebumps برای بخش پوستی و Shivering یا Shudder برای حالت لرزش استفاده میشود. واژه Frisson نیز دقیقاً به لرزه ناشی از هیجان روحی و موسیقی اشاره دارد.
به عربی
در زبان عربی این واژه از ریشه رباعی «ق ش ع ر» گرفته شده و برای بیان مبالغه در شدت لرزش پوست و بدن به این باب رفته است. واژه قشعريرة نیز کاربرد بسیار رایجی در عربی امروز برای این حالت دارد.
به فارسی
در زبان فارسی معادل مستقیم یککلمهایِ دقیقی که تمام ابعاد آن را بپوشاند وجود ندارد، اما تعابیری همچون «مو بر اندام راست شدن»، «مورمور شدن پوست» و «تنلرزه ناشی از ترس یا سرما» دقیقترین برگردانهای ترکیبی آن هستند.
در قرآن
این واژه در قرآن کریم در قالب فعل مضارع مؤنث برای توصیف خشیت و تأثر شدید مؤمنان هنگام شنیدن آیات الهی به کار رفته است: «تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِینَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ»؛ یعنی پوست کسانی که از پروردگارشان میترسند از شنیدن آن به لرزه میافتد و مو بر اندامشان راست میشود.
جمعبندی و توضیح کامل اقشعرار
واژهٔ «اقشعرار» یک مصدر عربی فصیح و کهن است که وارد ادبیات مکتوب و متون دینی فارسی شده است. این واژه از نظر معنایی به یک واکنش زیستی کاملاً طبیعی یعنی منقبض شدن پوست، لرزش بدن و سیخ شدن موها اشاره دارد. این حالت فیزیولوژیک معمولاً تحت تأثیر عوامل بیرونی مانند سرمای شدید یا احساسات درونیِ نیرومند مانند ترس، وحشت و شگفتی رخ میدهد.
در فرهنگ اسلامی و ادبیات عرفانی، اقشعرار فراتر از یک واکنشی مادی، به عنوان نمادی از «خشیت خالصانه» و تأثیر عمیق کلام الهی بر روح و جان انسان شناخته میشود. بروز این حالت نشاندهندهٔ پیوند ناخودآگاه میان روان و جسم انسان در مواجهه با عظمتی بیکران است که توصیفِ دقیق آن در قرآن مجید نیز تجلی یافته است.