یعنی چه
ترت بوتیل لیتیم یک ترکیب شیمیایی آلی-فلزی از خانوادهٔ ترکیبات آلی-لیتیوم است. این ماده به عنوان یک بازِ فوقالعاده قوی و هستهدوست در سنتز مواد آلی و دارویی کاربرد دارد و به شدت پیروفوریک است؛ یعنی در تماس با هوا و رطوبت به سرعت و به صورت انفجاری آتش میگیرد.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «تـِرْتْ بوتیل لیتیم» است که از اصطلاحات تخصصی رشته شیمی به شمار میرود.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، پاسخ این عبارت دقیقاً ۱۳ حرف دارد.
به انگلیسی
در متون علمی و بینالمللی با نام tert-Butyllithium یا به صورت مخفف t-BuLi شناخته میشود.
به فارسی
در زبان فارسی علمی علاوه بر نام رایج، گاهی به آن «ثالثی بوتیل لیتیم» یا «لیتیمِ متصل به گروه ترت-بوتیل» نیز میگویند.
نماد چیست
رایجترین نماد آزمایشگاهی و ساختاری آن t-BuLi است. فرمول شیمیایی کلی آن C4H9Li و فرمول ساختاری دقیقتر آن (CH3)3CLi میباشد.
معنی انگلیسی/خارجی
این واژه کاملاً اقتباسی و فرنگی است. «ترت» مخفف Tertiary (ثالثی/نوع سوم)، «بوتیل» از ریشه Butane (ریشه لاتین Butyrum به معنی کره) و «لیتیم» از واژه یونانی Lithos (به معنی سنگ) گرفته شده است و به عنوان یک ریجنت و باز بسیار قوی در سراسر جهان با همین نام شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل ترت بوتیل لیتیم
ترت بوتیل لیتیم یک ترکیب آلیفلزی فوقالعاده مهم و در عین حال بسیار خطرناک در شیمی آلی است که فرمول ساختاری آن به صورت (CH3)3CLi نشان داده میشود. این ماده به دلیل داشتن خاصیت بازی بسیار قوی، در سنتز مخفی و پیشرفته ترکیبات دارویی و مواد آلی پیچیده کاربرد فراوانی دارد.
از ویژگیهای بارز این ترکیب، خاصیت پیروفوریک شدید آن است؛ به این معنی که در مجاورت هوا یا رطوبت به سرعت واکنش نشان داده و به طور خودبخودی دچار اشتعال و انفجار میشود. به همین دلیل، کار با آن نیازمند تجهیزات پیشرفته آزمایشگاهی، محیط گاز بیاثر (مانند آرگون یا نیتروژن) و مهارت بالای متخصصان شیمی است.
در مقایسه با همخانوادههای خود مانند ان-بوتیللیتیم، این ترکیب به دلیل ممانعت فضایی و ساختار شاخهدار گروه ترت-بوتیل، رفتار واکنشپذیری متمایز و بسیار قویتری را از خود نشان میدهد و از ابزارهای کلیدی در آزمایشگاههای ساخت مواد نو ترکیب محسوب میشود.