یعنی چه
«ربوبیت در تعلیم» به معنای آموزش و آگاهیبخشی به انسانها به عنوان جلوه و پرتوی از تدبیر، پروردگاری و تربیت الهی است. در این دیدگاه، خداوند همانطور که جسم انسان را پرورش میدهد، عقل و روح او را نیز با تعلیم حقایق تدبیر میکند؛ به این ترتیب تعلیم یک پرورش هدفمند و تدریجی برای رساندن موجود به کمال است، نه صرفاً انتقال خشک اطلاعات.
تلفظ
تلفظ این عبارت به صورت [rubūbiyyah dar ta'lim] است.
به انگلیسی
در متون الهیاتی و تربیتی از اصطلاحاتی نظیر Divine Lordship in Teaching یا Pedagogical Lordship برای رساندن این مفهوم استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح در زبان عربی به صورت «الربوبية في التعليم» یا «التربية التعليمية الإلهية» به کار میرود.
در قرآن
در تفسیر و علوم قرآنی، این اصطلاح ذیل آیاتی که خداوند مستقیماً به انسانها علم آموخته و خود را «رب» نامیده، تعریف میشود. بارزترین مصداق آن در آیات ۳ تا ۵ سوره علق است: «اقْرَأْ وَرَبُّکَ الْأَکْرَمُ * الَّذِی عَلَّمَ بِالْقَلَمِ * عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ یَعْلَمْ» که صفت ربّ پیوند مستقیمی با تعلیم دارد. همچنین در آیات ۳۷ و ۱۰۱ سوره یوسف، تعلیم تعبیر خواب به عنوان آموختهای از جانب «رب» مطرح شده است.
نماد چیست
در فرهنگ اسلامی و تربیتی، ابزار «قلم» و «کتابت» (اشاره به آیه علم بالقلم) عالیترین نمادهای مادی و معنوی برای نمایش جلوه ربوبیت خداوند در آموزش بشر هستند. همچنین این مفهوم نمادی از رشد تدریجی انسان (مانند رشد یک نهال) و هدایت مرحلهبهمرحله در مسیر حرکت از دانستن به سوی شدن است.
جمعبندی و توضیح کامل ربوبیت در تعلیم
«ربوبیت در تعلیم» اصطلاحی تفسیری، کلامی و تربیتی در اندیشه اسلامی است که به الگوی آموزشی منحصربهفرد پروردگار اشاره دارد. در این دیدگاه، تعلیم و آموزش صرفاً یک فرایند ذهنی برای انتقال اطلاعات و دانش نیست، بلکه ابزاری برای پرورش تدریجی، هدفمند و همهجانبه روح و عقل انسان است تا او را به کمال حقیقیاش برساند.
این مفهوم نشان میدهد که خداوند متعال همانگونه که نظام تکوین و جسم انسان را تدبیر و سرپرستی میکند، در نظام تشریع نیز با فرستادن وحی، کتاب و ابزارهایی مانند قلم، هدایت آموزشی انسانها را بر عهده دارد؛ به طوری که هرگونه آگاهیبخشی حقیقی در جهان، جلوهای از پروردگاری و تربیت الهی به شمار میرود.