کمال براعت یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل کمال براعت

ترکیب «کمال براعت» یکی از اصطلاحات و تعابیر ستایشی در زبان و ادبیات فارسی و علوم بلاغی است که برای توصیف سخن‌وران، نویسندگان و شاعران چیره دست به کار می‌رود. ریشه واژه براعت به ماده عربی «بَرَعَ» بازمی‌گردد که به معنی تکامل در فضل، مهارت و برتری یافتن بر همتایان است. ترکیب این واژه با کمال، بر دست‌یابی به مطلقِ این برتری و شیوایی دلالت دارد.

در متون کهن و نقد ادبی، وقتی اثری یا کلامی را دارای کمال براعت می‌دانند، به این معناست که آن متن از نظر گزینش واژگان، رسایی پیام و آرایه‌های ادبی در اوج زیبایی و هماهنگی قرار دارد. کاربرد این اصطلاح در جملات به عنوان صفت یا متمم مایه تحسین کلام است؛ برای مثال: «خطبه او در کمال براعت و نهایت فصاحت ایراد شد.»

نکته حائز اهمیت در بررسی این عبارت، تفکیک املایی و معنایی آن از واژه‌های مشابه است. واژه براعت (با حرف ع) نباید با «برائت» (با همزه) اشتباه شود؛ چرا که برائت به معنی بیزاری و پاک‌دامنی است (مانند آنچه در آغاز سوره توبه آمده)، در حالی که براعت کاملاً به حوزه فضل، هنر و شیوایی گفتار اختصاص دارد. هرچند خود ترکیب کمال براعت به صورت مستقیم در متن قرآن نیامده، اما در تفاسیر و علوم بلاغت قرآنی برای تبیین اعجاز بیانی آیات به وفور استفاده شده است.