یعنی چه
این عبارت دو معنای کاملاً متفاوت دارد؛ نخست به فردی اشاره میکند که توسط حیوانات یا حشرات گزنده مانند مار و زنبور دچار گزیدگی و آسیب شده است. در معنای دوم، به شخصی اطلاق میشود که از میان جمعی انتخاب شده، ممتاز، پسندیده و برگزیده (منتخب) باشد.
تلفظ
این ترکیب از دو واژهٔ «شخص» با فتحهٔ شین و سکون خاء، و «گزیده» با فتحهٔ گاف و کسرهٔ زاء به همراه واژهٔ «شده» تشکیل شده است.
در جدول
در معماها و جداول کلمات متقاطع، با توجه به تعداد حروف و راهنمای سوال، واژههایی نظیر مارگزیده، نیشخورده، منتخب یا برگزیده به عنوان پاسخ مد نظر قرار میگیرند.
به انگلیسی
بسته به بافت متن، اگر منظور آسیب فیزیکی باشد از واژههای مرتبط با نیش و گاز گرفتگی، و اگر منظور برتری معنوی یا اداری باشد از واژههای مربوط به انتخاب استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای بخش گزیدگیِ جانوران از ریشههای لدغ و لسع، و برای بخش انتخاب و فضیلت از واژگانی چون مصطفی و مجتبی استفاده میگردد.
در قرآن
عبارت «شخص گزیده شده» به این شکل در قرآن وجود ندارد. با این حال، مفاهیم و معادلهای عربی آن در معنای دوم (انسانهای پاک و برگزیده) بارها برای پیامبران الهی به کار رفته است؛ مانند واژهٔ «المصطفین» در آیه ۴۷ سوره ص و «فاجتباه» در آیه ۵۰ سوره قلم.
جمعبندی و توضیح کامل شخص گزیده شده
عبارت «شخص گزیده شده» از نمونههای جالب واژگان ذوالوجهین در زبان فارسی است که ریشه در دو مصدر همشکل اما متفاوت دارد. در حالت اول، از مصدر «گزیدن» به معنای نیش زدن و گاز گرفتن میآید که نماد فرد آسیبدیده، محتاط و تجربهآموخته است؛ همانطور که در ضربالمثل معروف میگویند «مارگزیده از ریسمان سیاه و سفید میترسد».
در حالت دوم، این عبارت از مصدر «گزیدن» به معنای انتخاب کردن و جدا کردن مشتق میشود. در این حالت، نشاندهندهٔ فردی ممتاز، نخبه، پاک و شایسته است که از میان دیگران برای یک امر مهم یا جایگاهی والا برگزیده شده است و بار معنایی کاملاً مثبت و محترمانهای دارد.
هنگام استفاده یا جستجوی این واژه در لغتنامهها و جداول، توجه به لحن و سیاق متن بسیار کلیدی است تا مشخص شود هدف، توصیف یک فوریت پزشکی و آسیبدیدگی است یا اشاره به یک مقام معنوی، انسانی و انتخابی دارد.