یعنی چه
این اصطلاح مذهبی و تاریخی به معنی «پنجمین فرد از اهل عبا» است. در فرهنگ اسلامی و به ویژه میان شیعیان، این لقب به طور مشخص برای اشاره به امام حسین (ع) استفاده میشود؛ چرا که ایشان از نظر سنی، آخرین و پنجمین شخصیتی بودند که در ماجرای نزول آیه تطهیر، همراه با پیامبر اکرم (ص)، امام علی (ع)، حضرت فاطمه (س) و امام حسن (ع) زیر یک عبا (کسا) جمع شدند.
تلفظ
تلفظ این عبارت در ترکیب فارسی به صورت «خامِسِ آلِ عَبا» (Xāmes-e Āl-e Abā) و در اصطلاح دقیق عربی به صورت «خامسُ آلِ العَباء» یا «خامسُ أهلِ العَباء» خوانده میشود.
به انگلیسی
در متون انگلیسی و ترجمههای اسلامی، برای رساندن این مفهوم از عباراتی استفاده میشود که به اصطلاح «اصحاب کسا» یا «اهل عبا» اشاره دارند.
به عربی
در زبان عربی که ریشه اصلی این عبارت است، از این ترکیبها برای بیان مفهوم پنجمین تن از اهل بیت حاضر در حدیث کسا استفاده میشود.
به فارسی
معادل و برگردان مستقیم این اصطلاح در زبان فارسی «پنجمین تن از آل عبا» یا «پنجمین فرد از خاندان کسا» است که در ادبیات آیینی و مذهبی فارسی، مترادف با نام مبارک سیدالشهدا، امام حسین (ع) به کار میرود.
نماد چیست
در فرهنگ و سنتهای عاشورایی، این عبارت نماد شهادت و مظلومیت امام حسین (ع) است. مظهر عینی آن در آیینهای عزاداری، «پنجه فلزی» یا دست پنجتن است که بر سر علمها، پرچمها و کاسههای سقاخانه نصب میشود؛ در این نماد، انگشت پنجم به عنوان نشانه قرآنی و تاریخی «خامس آل عبا» تعبیر میشود.
جمعبندی و توضیح کامل خامس ال عبا
عبارت «خامس آل عبا» یک لقب اصطلاحی، مذهبی و تاریخی است که ریشه در واژگان عربی دارد و به معنای «پنجمین نفر از خاندان عبا» است. این اصطلاح مستقیماً به ماجرای حدیث کسا و نزول آیه تطهیر (سوره احزاب، آیه ۳۳) بازمیگردد که در آن پیامبر اسلام (ص)، امام علی (ع)، حضرت فاطمه (س)، امام حسن (ع) و امام حسین (ع) زیر یک عبا جمع شدند. از آنجا که امام حسین (ع) از نظر سنی کوچکترین و پنجمین فرد این جمع پاک و مطهر بودند، این لقب به طور خاص به ایشان اختصاص یافته است.
در فرهنگ، ادبیات آیینی و سنن عزاداری شیعیان، این تعبیر کاربرد گستردهای دارد و در اشعار مرثیه و متون مذهبی فراوان به چشم میخورد. همچنین در جلوههای بصری عزاداری مانند علامتها، کتلها و المانهای سقاخانهای، نماد پنجهٔ دست (به نشانه ۵ تن) به کار میرود که انگشت پنجم آن یادآور و نماد عینی خامس آل عبا یعنی حضرت سیدالشهدا (ع) است.