یعنی چه
واژه «دهیری» به این صورت دقیق در منابع معتبر لغتنامه فارسی ثبت نشده است. با این حال، در متون کلامی و جدول کلمات، به احتمال زیاد صورت غیراستاندارد یا دگرگونشده واژه «دَهْری» (Dahri) است که به مادیگرایان، منکران صانع و کسانی که جهان را برخاسته از گردش روزگار میدانند، اطلاق میشود.
تلفظ
از آنجا که این واژه در لغتنامههای شاخص ثبت مستقل ندارد، تلفظ قطعی آن مستند نیست؛ اما بر اساس ساختار املایی به صورت «دَهِیری» (Dahiri) یا به عنوان دگرگونی واژه اصلی، به صورت «دَهْری» (Dahri) تلفظ میشود.
در جدول
در طراحهای جدول کلمات متقاطع، این کلمه دقیقاً به عنوان یک پاسخ ۵ حرفی مد نظر قرار میگیرد که ریشه در مفهوم روزگار و ماتریالیسم سنتی دارد.
به انگلیسی
به دلیل ریشه فلسفی این واژه که به منکران ماوراءالطبیعه اشاره دارد، دقیقترین معادلهای فلسفی آن در زبان انگلیسی آورده شده است.
نماد چیست
در تاریخ اندیشه، ادبیات و متون کلامی اسلامی، این مفهوم نماد مادیگرایی محض، نادیده گرفتن مبدأ و معاد، و نسبت دادن همه پدیدههای هستی به گذر زمان و طبیعت است.
جمعبندی و توضیح کامل دهیری
واژه «دهیری» در زبان و ادبیات معیار فارسی به عنوان یک لغت مستقل و اصیل دارای پیشینه مستند نیست. بررسیهای لغوی نشان میدهند که این کلمه به احتمال بسیار زیاد شکل تحریفشده، عامیانه یا اشتباه نوشتاری واژه عربی و فلسفی «دَهْری» است. واژه دهری از ریشه «دهر» به معنای زمانه و روزگار گرفته شده و اصطلاحاً به کسانی گفته میشود که به قدمت عالم معتقد بوده و آفریننده جهان را انکار میکنند.
در کتب کلامی و تفسیری، فرقه «دهریه» یا «دهریون» به عنوان مادیگرایانی شناخته میشوند که پدیدههای عالم را صرفاً نتیجه فعل و انفعالات طبیعت و گردش روزگار میدانند. اگرچه خود این ساختار ۵ حرفی در قرآن نیامده است، اما تفکر منسوب به آن در آیاتی مانند آیه ۲۴ سوره جاثیه (که منکران معاد مرگ را تنها به دهر و روزگار نسبت میدهند) به شدت نقد شده است.
بنابراین، کاربرد اصلی این واژه امروزه بیشتر در بخش سرگرمی و جدول کلمات متقاطع به عنوان یک کلمه ۵ حرفی است. در زبان تخصصی فلسفه و دینشناسی، همواره از صورت استاندارد آن یعنی «دهری» یا معادلهای مدرنتر آن مانند ماتریالیست و مادیگرا استفاده میشود.