یعنی چه
این عبارت یک اصطلاح لغوی سنتی نیست، بلکه ترکیبی وصفی-اضافی و معاصر است که به انسانهای فرودست، حاشیهنشین و تحت ستم ساختاری و استعمار اشاره دارد؛ کسانی که گویی در همین دنیا درون دوزخ زندگی میکنند.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت روان و با کسر اضافه بین کلمات انجام میشود: دوزَخیان (dūzaxiyān) + رِ (e) + رویِ (rū-ye) + زَمین (zamīn).
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، این عبارت معمولاً به عنوان نشانه یا پاسخی برای مفاهیمی چون «کتاب فرانتس فانون»، «مغضوبین زمین» یا «ستمدیدگان خاک» به کار میرود و دقیقاً ۱۴ حرف دارد.
به انگلیسی
این عبارت معادل انگلیسی عنوان کتاب مشهور فرانتس فانون است. در زبان عربی نیز به «معذبو الأرض» (رنجدیدگان زمین) ترجمه شده است.
در قرآن
ترکیب عینی «دوزخیان روی زمین» در آیات قرآن وجود ندارد. با این حال، از نظر مفهوم اجتماعی و سیاسی، شباهت و قرابت بالایی با تعبیر قرآنی «مُستَضعَفین فِی الأَرض» (مانند آیه ۵ سوره قصص) دارد که به ستمدیدگان پایمالشده توسط مستکبران اشاره میکند.
جمعبندی و توضیح کامل دوزخیان روی زمین
عبارت «دوزخیان روی زمین» بیش از آنکه یک اصطلاح لغوی کهن در زبان فارسی باشد، یک عنوان کتابشناختی و مفهوم جامعهشناختی معاصر است. این اصطلاح در واقع عنوان ترجمهٔ مشهورِ دکتر علی شریعتی از کتاب متفکر برجسته و انقلابی، فرانتس فانون (Les Damnés de la Terre) است که در دهه های گذشته به ادبیات سیاسی و روشنفکری ایران وارد شد.
از نظر ریشهشناسی، واژه «دوزخ» ریشه در زبانهای باستانی ایران از جمله پهلوی و اوستایی دارد و به معنای جهان بد یا جایگاه عقاب است. ترکیب آن با «روی زمین» یک آرایه استعاری قدرتمند میسازد تا نشان دهد رنج، فقر و خشونت ناشی از استعمار و امپریالیسم، چگونه میتواند زندگی دنیوی طبقات محروم و جهانسوم را به جهنمی واقعی تبدیل کند.
امروزه این تعبیر در متون سیاسی، مقالات اجتماعی و نثرهای معاصر به عنوان نمادی برای حاشیهنشینی، فقدان عدالت اجتماعی و پایداری در برابر ستم استفاده میشود. برای مثال در جملات تحلیلی گفته میشود: «نویسندگان متعهد همواره تلاش کردهاند تا صدای رسای دوزخیان روی زمین و حاشیهنشینان طردشده از قدرت باشند.»