یعنی چه
بط شراب یا بط مَی، یک ظرف یا صراحی مخصوص نگهداری و سرو شراب در روزگار گذشته بوده که به شکل و کالبد اردک (مرغابی) ساخته میشده است. ویژگی جالب این ظرف آن بوده که هنگام ریختن شراب، به دلیل ساختار گلوگاه آن، صدایی شبیه به بانگ و غلغل مرغابی از آن برمیخواسته است. این واژه کاملاً کلاسیک و ادبی است و امروزه در زبان روزمره کاربرد عملی ندارد.
تلفظ
این ترکیب واژگانی به صورت «بَطِ شَراب» (با فتحه روی حرف باء) تلفظ میشود. کلمه «بَط» در اصل به معنی مرغابی یا اردک است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنمای «ظرف شراب به شکل مرغابی» یا «صراحی اردکگونه»، عبارت «بط شراب» یک پاسخ دقیق ۶ حرفی است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای توصیف این ظرف تاریخی و هنری از عباراتی استفاده میشود که به شکل ظاهری آن (مرغابی/اردک) و کاربردش اشاره دارند.
در قرآن
ترکیب «بط شراب» یا واژه مفرد «بط» هیچگونه کاربرد قرآنی یا دینی ندارد. در قرآن تنها به ظرفهای عمومی باده خلد برین مانند «أکواب» (قدحها) و «أباریق» (ابریقها) اشاره شده است.
نماد چیست
در شعر کلاسیک و عرفانی فارسی (مانند اشعار حافظ و خاقانی)، بط شراب نماد طرب، خوشباشی و غنیمت شمردن دم است. همچنین صدای غلغل آن هنگام خالی شدن، در آرایههای ادبی به ناله عاشقانه یا خروش مستانه تشبیه میشود.
جمعبندی و توضیح کامل بط شراب
«بط شراب» (یا بط مَی) یک ترکیب واژگانی کهن و اصطلاح ادبی در زبان فارسی است که به نوعی ظرف یا صراحی تزئینی و خاص برای سرو نوشیدنی اشاره دارد. بدنه این ظرف را به شکل مرغابی (بط) میساختند و طراحی آن به گونهای بود که هنگام خالی شدن مایع، جریان هوا صدایی شبیه به غلغل یا آواز مرغابی ایجاد میکرد.
این واژه از نظر ریشهشناسی ترکیب دو کلمه «بط» (معرب واژه فارسی بت به معنی مرغابی) و «شراب» است. امروزه این اصطلاح کاربرد عامیانه و روزمره ندارد و بیشتر در اشعار کلاسیک، متون عرفانی و به عنوان طراح معما در جدولهای کلمات متقاطع مورد استفاده قرار میگیرد.
در شعر شاعران بزرگ، این ظرف فراتر از یک وسیله کاربردی، به نمادی از نشاط، دهشمندی، و غنیمت شمردن لحظات عمر تبدیل شده است. همچنین صدای نوای گلوگاه آن، دستمایه تصویرسازیهای شاعرانه زیبایی از خروشِ طربانگیز یا گریههای مستانه عاشق بوده است.