یعنی چه
کرگدن به جانوری تنومند و پستاندار گفته میشود که به خاطر پوست زرهمانند، ضخیم و سختش شناخته میشود. این حیوان گیاهخوار است و ویژگی بارز آن، وجود یک یا دو شاخ روی ناخودآگاه یا همان بخش جلویی بینی و پیشانی است.
ریشه
ریشه این واژه به زبان سانسکریت و کلمه khadga بازمیگردد که به معنی شمشیر است و به شاخ حیوان اشاره دارد. این کلمه وارد فارسی میانه شده و با ترکیب «کرگ» (شاخ یا خود حیوان) و پسوند «دن» (به معنی دارنده)، واژه کرگدن را به معنای «دارنده شاخ» پدید آورده است.
جمله سازی
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت فتح حرف اول (ک)، سکون حرف دوم (ر)، فتح حرف سوم (گ) و فتح حرف چهارم (د) تلفظ میشود که به صورت آوانویسی [kargadan] نشان داده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، برای راهنمای «حیوان کلفتپوست» یا «جانور شاخدماغ»، پاسخ اصلی و دقیق ۵ حرفی واژه «کرگدن» است. گاهی در جدولهای کهنتر مخفف آن یعنی «کرگ» (۳ حرفی) یا نام معرب آن «حریش» (۴ حرفی) نیز مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه رسمی برای این حیوان Rhinoceros است که ریشه یونانی دارد، اما در گفتار روزمره و متنهای عمومی بیشتر از واژه مخفف Rhino استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی امروزی به این حیوان «وحيد القرن» (به معنای تکشاخ) میگویند. همچنین در متون کهن و علمی قدیمی عربی، کلمه «کرکدن» به عنوان معرب واژه فارسی کاربرد داشته است.
به ترکی
در زبان ترکی (استانبولی و آذربایجانی) از واژه Gergedan استفاده میشود که مستقیماً از واژه فارسی «کرگدن» وام گرفته شده و تلفظی بسیار نزدیک به آن دارد.
نماد چیست
در فرهنگ عامه، کرگدن به دلیل پوست ضخیمش نماد بیحسی، سرسختی، مقاومت تدافعی و انزوا است. اما در ادبیات و هنرهای مدرن (به ویژه تحت تاثیر نمایشنامه معروف کرگدن اثر اوژن یونسکو)، این جانور به نمادی برای مسخ فرهنگی، از دست دادن هویت انسانی و موجسواری و همرنگ جماعت شدن تبدیل شده است.
جمعبندی و توضیح کامل کرگدن
کرگدن یکی از بزرگترین و باشکوهترین پستانداران خشکیزی روی کره زمین است که با جثه سنگین، پوست زرهمانند و شاخ منحصربهفرد روی بینیاش شناخته میشود. این موجود علفخوار با وجود ظاهر خشن و قدرتمندش، معمولاً رفتاری آرام دارد، مگر آنکه احساس خطر کند که در این صورت میتواند بسیار خطرناک باشد. ریشه نام این واژه به دوران باستان و زبان سانسکریت برمیگردد که در طول تاریخ دستخوش تغییر شده و به شکل امروزی در زبان فارسی تثبیت شده است.
در فرهنگ و ادبیات، کرگدن جایگاه دوگانهای دارد؛ از یک سو در متون کهن و اسطورهای نماد قدرت رسوخناپذیر، تنهایی و پایداری است و از سوی دیگر در ادبیات معاصر جهان به استعارهای برای مسخ شدن اجتماعی و تسلیم در برابر افکار تودهای تبدیل گشته است. امروزه این جانور به دلیل شکار بیرویه برای شاخهای گرانقیمتش در معرض خطر شدید انقراض قرار دارد و تحت حفاظت بینالمللی است.