یعنی چه
این واژه در متون کهن لغوی به دو معنی عمده به کار رفته است؛ نخست به معنی کسی که برای تامین معاش خانواده خود تلاش و کسب روزی میکند (کاسب و روزیجو) و دوم به معنی کسی یا چیزی که چنگ میزند و خراش ایجاد میکند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت مُختَرِش (با ضمه م، سکون خ، فتحه ت، کسره ر و سکون ش) است که ساختار اسم فاعل از باب افتعال در زبان عربی دارد.
در جدول
در جداول کلمات متقاطع، این واژه معمولاً به عنوان یک پاسخ پنج حرفی برای راهنماهایی نظیر «روزیطلب برای خانواده» یا «چنگزننده و خارشگر» مورد استفاده قرار میگیرد.
به انگلیسی
بسته به ریشه معنایی مدنظر، در زبان انگلیسی برای مفهوم روزیجو و نانآور از واژههای Breadwinner و Earner و برای معنای فیزیکی آن از Scratcher استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی که ریشه اصلی این کلمه است، مترادفهای مفهومی متناسب با معنای اول آن شامل کلماتی مانند کاسب، کادّ (کسی که برای اهل عیال خود به سختی کار میکند) و مکتسب هستند.
نماد چیست
مخترش در برداشتهای استعاری و مفهومی، نمادی از سختکوشی، تعهد به خانواده و تکاپوی مداوم در راه کسب روزی حلال به شمار میرود. همچنین در تاریخ عرب کمکاربرد بوده و گاهی به عنوان لقب قبیلهای دیده شده است.
جمعبندی و توضیح کامل مخترش
واژه «مخترش» از جمله لغات کهن، بسیار کمکاربرد و لغتنامهای است که ریشه در زبان عربی (از ثلاثی مجرد خَرَشَ) دارد. این کلمه با رفتن به باب افتعال به صورت اسم فاعل پدید آمده است. در فرهنگهای بزرگی مانند دهخدا، منتهیالارب و اقربالموارد، برای این واژه دو وجه معنایی متمایز ذکر شده است؛ یکی در حوزه اقتصاد و خانواده به معنی روزیطلب و نانآور، و دیگری در حوزه فیزیکی به معنی خراشنده و چنگزننده.
نکته مهم در بررسی مخترش، عدم کاربرد آن در متون قرآنی و همچنین شباهت ظاهریاش با واژگان رایجی مثل «مخترع»، «مختلط» یا «مختصر» است که نباید با آنها اشتباه گرفته شود. این کلمه امروزه در زبان فارسی معیار و گفتاری هیچگونه کاربرد عملی ندارد و صرفاً ارزش دانشنامهای یا کاربرد در طراحی جداول کلمات متقاطع دارد.