یعنی چه
لیقهدان در اصل همان دوات یا جوهردان است؛ ظرفی کوچک که درون آن الیاف متراکم پشم، پنبه یا ابریشم (به نام لیقه) قرار داده میشود تا با جذب مرکب، از ریختن آن جلوگیری کند و مقدار مناسب جوهر را به قلمنی برساند.
تلفظ
این واژه از دو بخش «لِیقَه» (واژه عربیالاصل به معنی الیاف درون دوات) و پسوند ظرفساز فارسی «دان» ترکیب شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه «لیقه دان» به عنوان پاسخ ۷ حرفی برای راهنماهایی همچون «ظرف دوات»، «جوهردان قدیمی» یا «محل نگهداری لیقه» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از واژگانی که به ظرف نگهداری جوهر اشاره دارند برای برگردان این مفهوم استفاده میشود.
نماد چیست
در متون ادبی، تاریخی و فرهنگ سنتی ایران، لیقهدان به همراه قلم نمادی است از علمآموزی، دانشمندی، کاتبی و ثبت معرفت و هنر خوشنویسی.
جمعبندی و توضیح کامل لیقه دان
واژه «لیقهدان» یک اصطلاح ترکیبی کهن و تخصصی در حوزه ابزارآلات نگارش سنتی و خوشنویسی اسلامی-ایرانی است. این کلمه از ترکیب واژه عربیالاصل «لیقه» (به معنی الیاف پشم یا ابریشم) و پسوند مکان و ظرف فارسی «-دان» تشکیل شده است و در مجموع به معنای ظرفی است که این الیاف و مرکب را در خود جای میدهد که امروزه عموماً آن را به نام دوات میشناسیم.
در ساختار دواتهای سنتی، قرار دادن لیقه در ظرف اهمیت بسیار زیادی داشته است؛ چرا که این الیاف مانع از سرریز شدن و پاشیدن جوهر مایع میشدند و به خوشنویس اجازه میدادند تا به اندازه نیازِ نوک قلمنی، مرکب بردارد. از این رو، لیقهدان نقشی حیاتی در تمیز و دقیق نگه داشتن فرآیند کتابت ایفا میکرد.
امروزه این واژه کاربرد روزمره و زندهای در زبان عامه ندارد و بیشتر در متون لغوی، دواوین شعر کهن و فرهنگهای واژگانی دیده میشود. با این حال، در ادبیات کلاسیک فارسی، اصطلاحاتی نظیر قلم و دوات یا لیقهدان، همواره استعارهای از خردورزی، ثبت دانش، دیوانسالاری و هنر والای خطاطی بودهاند.