یعنی چه
این واژه صفت عالی (برتر) است و به کسی اطلاق میشود که در بالاترین مرتبهٔ پرهیزکاری، خداپایی و پارسایی قرار دارد. ریشهٔ بخش اصلی آن از واژهٔ عربی «تقوا» (از ماده و-ق-ی به معنی حفظ و سپر) گرفته شده که به معنای صیانت و نگهداری نفس از بدیها و گناهان است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت [bā-taqwā-tarīn] است که از ترکیب صفت «با تقوا» و پسوند تفضیلی «ترین» ساخته شده است.
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، برای این مفهوم معمولاً واژههایی نظیر «اتقا» (به عنوان معادل عربی) یا «پرهیزکارترین» و «پارساترین» پذیرفته میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم صفت عالی تقوا و خداترسی از این عبارات استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی، اسم تفضیل و صفت عالی از مادهٔ تقوا، واژهٔ «أتقى» است که برای مذکر و مونث به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل با تقواترین
واژهٔ «با تقواترین» صفت عالیِ ترکیبی در زبان فارسی است که از پیشوند «با»، اسم مصدر عربی «تقوا» و پسوند تفضیلی فارسی «ترین» تشکیل شده است. بخش عربی این کلمه از ریشهٔ سهحرفی «و-ق-ی» گرفته شده که در اصل به معنای سپر ساختن، حفظ کردن و مصون داشتن خود از آسیب است. در اصطلاح فرهنگ اسلامی، این واژه به کسی اشاره دارد که با نیروی درونی خویشتنداری، بالاترین لایهٔ محافظتی را در برابر وسوسهها و محرمات ایجاد کرده است.
بارزترین و مشهورترین کاربرد مفهومی این کلمه در فرهنگ دینی، برگردانِ آیهٔ ۱۳ سورهٔ مبارکهٔ حجرات است؛ آنجا که خداوند میفرماید: «إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ» یعنی گرامیترین شما نزد خداوند، با تقواترین شماست. این آیه نشان میدهد که در ترازوی سنجش الهی، ملاک اصلی برتری انسانها نه نژاد و مادیات، بلکه میزان پارسایی و خودنگهداری آنهاست.
از نظر نمادشناسی در ادبیات فارسی و قرآنی، تقوا به «لباس» یا «سپر» تشبیه میشود که کنایه از پوشش محافظتیِ روح در برابر تیرهای گناه است. متضادهای ساختاری و معنایی این کلمه شامل عباراتی چون «بیتقواترین»، «فاسقترین» و «گناهکارترین» است و در متون کهن ادبی نیز بارها به عنوان صفت ممتاز انسانی مورد ستایش قرار گرفته است.