یعنی چه
این عبارت به معنای آن است که دوران شکوه، خوشبختی، ثروت یا حکومت کسی بسیار کوتاه بوده و به سرعت پایان یافته است. کلمه «دولت» در ادبیات کلاسیک به معنای اقبال و سعادت است و «مستعجل» یعنی شتابان و زودگذر.
تلفظ
تلفظ صحیح واژگان این ترکیب به صورت «دُولَتِ مُستَعجَل بود» است که در آن مستعجل بر وزن مُستَفعَل خوانده میشود.
به انگلیسی
برای معادلسازی این اصطلاح در زبان انگلیسی از ترکیباتی استفاده میشود که بر ماهیت کوتاهمدت و پویای قدرت یا شانس دلالت دارند.
به عربی
در زبان عربی از واژه زائل یا خاطف برای رساندن مفهوم شتاب و از بین رفتن سریع یک وضعیت خوب استفاده میشود.
به فارسی
برگردان و جایگزینهای روان فارسی این اصطلاح شامل تعابیری همچون خوشبختی ناپایدار، کامیابی کمدوام، فرمانروایی شتابان و بختِ مستعجل است.
نماد چیست
در ادبیات فارسی، این عبارت نماد زوال ناگهانی قدرت و شکوه دنیوی است. همچنین «خاتم فیروزه بواسحاقی» و «شهاب ثاقب» در شعر کلاسیک به عنوان نمادهای عینی این مفهوم شناخته میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل دولت مستعجل بود
عبارت «دولت مستعجل بود» یک ترکیب کنایی و حکمی در زبان و ادبیات فارسی است که ریشه در غزل پرآوازه حافظ شیرازی دارد. حافظ این مصراع را در رثای شاه ابواسحاق اینجو، حاکم محبوب شیراز سرود که حکومتش به سرعت فروپاشید. این عبارت به مرور زمان تبدیل به ضربالمثلی برای توصیف هرگونه موفقیت، ثروت، قدرت یا دوران خوشی شد که علیرغم درخشش اولیه، دوام و بقایی نداشته است.
واژه «دولت» در این ترکیب لزوماً به معنای نهاد سیاسی حاکم نیست، بلکه مفهوم وسیعتری شامل بخت، اقبال، سعادت و دارایی را در بر میگیرد. واژه «مستعجل» نیز که از ریشه عربی «عجل» گرفته شده، به معنای چیزی است که با عجله و شتاب میگذرد؛ بنابراین اصطلاح مذکور یادآور سنت دیرینه ادبیات فارسی در هشدار نسبت به ناپایداری جهان و فریبندگی ظواهر آن است.