یعنی چه
این عبارت به جانورانی اطلاق میشود که با ترفند، حقه و هوشمندی به شکار میپردازند یا از خطر فرار میکنند و در متون ادبی معمولاً به روباه اشاره دارد.
تلفظ
ترکیب وصفی شامل واژهٔ حَیوان (دارای حیات) و مَکّار (بسیار حیلهگر).
در جدول
در مسابقات شرح در متن و جدول کلمات متقاطع، اصلیترین و رایجترین پاسخ برای این نشانه، کلمه «روباه» است.
به انگلیسی
برای توصیف این ویژگی در زبان انگلیسی معمولاً از صفاتی چون cunning، wily و sly استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی از صیغه مبالغه «ماکر» برای رساندن مفهوم فریبکاری شدید حیوان استفاده میشود.
به ترکی
واژه kurnaz در زبان ترکی دقیقاً معادل مکار، زیرک و حیلهگر است.
به فارسی
معادلهای خالص یا رایج فارسی آن شامل تعابیری چون جانور فریبکار، دغلکار، نیرنگباز و روباهصفت است.
در قرآن
ترکیب مستقیم «حیوان مکار» یا نام «روباه» در قرآن نیامده است؛ اما ریشه و مشتقات واژه «مکر» (مانند وَیَمْکُرُونَ وَیَمْکُرُ اللَّهُ) بارها در آیات قرآن به کار رفته است.
نماد چیست
در ادبیات تمثیلی جهان و ایران (مانند کلیله و دمنه)، این عبارت نماد تفکر استراتژیک برای بقا، حیلهگری و در ادبیات عرفانی نماد نفس اماره انسان است.
جمعبندی و توضیح کامل حیوان مکار
عبارت «حیوان مکار» یک ترکیب وصفی شناختهشده در زبان و ادبیات فارسی است که ریشه در واژگان عربی دارد. کلمه حیوان از ریشه «حیی» به معنی جاندار و مکار صیغه مبالغه از ریشه «مکر» به معنی بسیار حیلهگر است. این اصطلاح در فرهنگ عامه و متون کهن بیش از هر چیز به عنوان صفت مطلقی برای «روباه» به کار میرود.
در ادبیات تعلیمی و تمثیلی ایران، از جمله کتابهای مشهوری مانند کلیله و دمنه و مرزباننامه، حیوان مکار یا همان روباه، نماد هوشمندیِ آمیخته به نیرنگ، تدبیر پنهان برای بقا و بازنمایی رسانهای حقه تلقی میشود. طراحان جدول نیز همواره از این عبارت مکرراً برای هدایت طراحان به پاسخ «روباه» استفاده میکنند.
از دیدگاه عرفانی، بزرگان شعر فارسی همچون مولانا، حیوان مکار را مظهر و نمادی از نفس اماره بشر دانستهاند که با ترفندهای گوناگون انسان را به بازی میگیرد و از مسیر راستین منحرف میسازد. بنابراین این عبارت فراتر از یک نامگذاری ساده، بار معنایی عمیقی در نمادشناسی فرهنگی دارد.