یعنی چه
ید بیضاء در لغت به معنای «دست سفید» یا «دست درخشان» است. در اصطلاح، اشاره به یکی از معجزات حضرت موسی (ع) دارد که وقتی دست خود را از گریبان بیرون میآورد، بدون هیچ عیب و بیماری، بهشدت میدرخشید و چشمها را خیره میکرد. این واژه در ادبیات فارسی مجازاً به معنای توانایی شگفتانگیز، کرامت، تسلط و انجام کارهای بزرگ و خارقالعاده به کار میرود.
تلفظ
این ترکیب وصفی بهصورت [یَدِ بَیْضا] تلفظ میشود که «یَد» به معنای دست و «بَیضاء» به معنای سفید و روشن است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، عبارت «ید بیضاء» معمولاً در پاسخ به طراحانی که «معجزه حضرت موسی»، «دست درخشان» یا «کنایه از کار معجزهآسا» را میخواهند، به کار میرود و دقیقاً ۷ حرف دارد.
به عربی
این واژه ریشه کاملاً عربی قرآنی دارد و از ترکیب «یَد» (دست) و «بَیضاء» (مؤنث اَبیَض به معنای سفید و نورانی) ساخته شده است.
به فارسی
معادلهای فارسی مستقیم این عبارت «دست روشن» و «دست سپید» هستند. در کاربرد کنایی فارسی، وقتی کسی کاری بسیار بزرگ و شبیه به معجزه انجام میدهد، میگویند «ید بیضا کرد» یا «ید بیضا نشان داد».
در قرآن
در قرآن کریم، این عبارت بهعنوان نشانه و معجزه الهی حضرت موسی (ع) در برابر فرعون ذکر شده است. خداوند به او دستور داد تا دستش را در گریبان خود فرو برد تا هنگام خارج شدن، بدون هیچ نقص و بیماری (مِن غَیرِ سوءٍ)، سفید و درخشان بیرون بیاید. این معجزه در سورههای مبارکه اعراف (آیه ۱۰۸)، طه (آیه ۲۲)، شعراء (آیه ۳۳)، نمل (آیه ۱۲) و قصص (آیه ۳۲) آمده است.
نماد چیست
ید بیضاء در فرهنگ اسلامی و ادبیات فارسی نماد بارز «معجزه»، «اثبات حقانیت و پیامبری» و «قدرت خارقالعاده الهی» است. شعرا و نویسندگان پارسیزبان از این اصطلاح برای نشان دادن اوج توانایی، اثرگذاری شگفتانگیز و دگرگونکننده در کارها استفاده میکنند.
جمعبندی و توضیح کامل ید بیضاء
عبارت «ید بیضاء» یک ترکیب وصفی عربی با ریشه قرآنی است که در لغت به معنای «دست سفید و درخشان» آمده است. این اصطلاح به داستان تاریخی و معجزهآسای حضرت موسی (ع) اشاره دارد؛ جایی که ایشان به فرمان خداوند دست خود را در گریبان فرو میبرد و هنگام بیرون آوردن، دستشان مانند منبعی از نور میدرخشید تا نشانهای بر حقانیت دعوت او در برابر فرعونیان باشد.
این واژه قرآنی به مرور زمان وارد زبان و ادبیات فارسی شده و کاربردی کنایی و نمادین پیدا کرده است. در متون عرفانی و اشعار کلاسیک، ید بیضاء نماد توانایی خارقالعاده، کرامت، روشنایی هدایت و قدرت دگرگونکننده است. اصطلاح معروف «ید بیضا کردن» در زبان فارسی دقیقاً به معنای انجام دادن کاری بسیار بزرگ، شگفتانگیز و در حد معجزه به کار میرود که از عهده هر کسی برنمیآید.