یعنی چه
در باورهای سنتی و خرافی گذشته، ششه نوعی دیو یا موجود موهوم (شبیه به آل) تلقی میشد که در شب ششم تولد نوزاد، قصد ربودن یا صدمه زدن به او را داشت. به همین دلیل، خانوادهها در این شب بیدار میماندند و با چرخش چراغ و پایکوبی، این مناسبت را که به «جشن ششه» معروف بود، گرامی میداشتند تا بحران این شب سپری شود. همچنین در برخی متون کهن، به اسب یا قاطری که لکه سپیدی در دست و پای خود دارد نیز ششه میگفتند.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی با فتح هر دو شین (شَشَه) تلفظ میشود و نباید آن را با واژه شیشه یا شوشه اشتباه گرفت.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این کلمه دقیقاً ۳ حرف دارد و معمولاً با راهنمای «موجود افسانهای شب ششم نوزاد» یا «جشن روز ششم زایمان» طراحان جدول را به خود معطوف میکند.
به انگلیسی
از آنجا که این واژه ریشه در فرهنگ فولکلور ایرانی دارد، معادل دقیق تکواژهای در انگلیسی ندارد و به صورت اسم خاص یا عبارات توصیفی ترجمه میشود.
به عربی
در فرهنگ عامه عرب، «امالصبیان» موجودی خرافی با کارکردی کاملاً مشابه ششه است که گزندرسان به کودکان و نوزادان شناخته میشود.
به فارسی
مترادفهای این واژه در زبان فارسی شامل موجودات خیالی همرده مانند آل و همزاد است و در معنای زمانی، به جشن ششم یا روز ششم پس از ولادت دلالت دارد. همخانوادههای آن بر اساس ریشه عددی شامل شش، ششم، ششگان و ششتا هستند.
در قرآن
واژه ششه یک اصطلاح کاملاً عامیانه، ایرانی و برخاسته از باورهای اساطیری و فرهنگ فولکلور فارسی است؛ بنابراین در متن قرآن یا اصطلاحات فقهی و اسلامی هیچ کاربرد و پیشینهای ندارد.
نماد چیست
در ادبیات عامه، ششه از یک سو نماد خطرات، بیماریها و آسیبهایی است که نوزادان تازه متولد شده را در روزهای نخستین زندگی تهدید میکند، و از سوی دیگر، جشن ششه نماد همبستگی خانواده، بیداری، هوشیاری و پاسداری از حیات نوپا در برابر تاریکی و نیروهای شر به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل ششه
واژه «ششه» در زبان و فرهنگ کهن فارسی، اصطلاحی با دو رویه معناییِ به هم پیوسته است. ریشه اصلی این واژه به عدد «شش» در زبانهای ایران باستان بازمیگردد. در فرهنگ فولکلور و باورهای سنتی، ششه نام موجودی خیالی و ترسناک (از تبار دیوان یا آل) بود که گمان میکردند در شب ششم تولد نوزاد، برای ربودن یا آسیب زدن به او هجوم میآورد. این باور خرافی سبب پیدایش آیینی به نام «جشن ششه» شد که در آن، نزدیکان نوزاد تا سپیدهدم بیدار میماندند، چراغها را روشن نگه میداشتند و با پایکوبی و سروصدا، این موجود موهوم را فراری میدادند.
بنابراین، ششه در اصطلاح مجازاً به خود روز یا شب ششم ولادت نوزاد و جشنی که در این موعد برپا میشد نیز اطلاق میگردد. شایان ذکر است که این کلمه نباید با واژه «شیشه» (به معنی جسم شفاف) یا «شوشه» (تکه فلز یا شمش) که گاهی در نگارش دچار خلط میشوند، اشتباه گرفته شود؛ چرا که ششه مدخلی کاملاً مستقل و اصیل در مردمشناسی و فرهنگ عامه ایران است که بازتابدهنده رفتارهای حمایتی جامعه سنتی برای حفظ جان نوزادان در دوران پرخطر گذشته است.