معنی
لشکر در اصطلاح عمومی به معنای سپاه، قشون و جمعیت انبوهی از نظامیان است. در اصطلاح مدرن ارتش، لشکر (Division) به یکی از یگانهای بزرگ ساختار نظامی گفته میشود که معمولاً از چند تیپ تشکیل شده، تحت فرماندهی «سرلشکر» اداره میشود و جمعیتی بین ۱۰ تا ۲۰ هزار سرباز را در بر میگیرد.
یعنی چه
واژه لشکر علاوه بر کاربرد رسمی نظامی، در ادبیات و گفتار عامیانه به معنای مجازیِ جمعیت بسیار زیاد، گروه کثیر از انسانها یا حتی هجوم انبوهی از پدیدهها (مانند لشکر غم یا لشکر اندوه) به کار میرود که نشاندهنده عظمت و تعداد بیشمار است.
مترادف
این کلمات همگی در بافتهای زبانی کهن و مدرن به معنای نیروی نظامی سازمانیافته یا گروه انبوه لشکر به کار میروند.
متضاد
واژه لشکر متضاد مستقیم نظامی ندارد؛ اما در ادبیات کهن در تقابل با «رعیت» (مردم غیرنظامی) بوده و از نظر مفهومی کلماتی چون فرد، صلح یا تفرقه و پراکندگی در مقابل تجمع نظامی آن قرار میگیرند.
هم خانواده
از آنجا که لشکر یک واژه جامد فارسی است، اشتقاق عربی ندارد؛ اما مشتقات و ترکیبات فراوانی در زبان فارسی از آن ساخته شده است.
ریشه
این واژه کاملاً ایرانی و پارسی است که در زبان پهلوی (فارسی میانه) به صورت laškar به کار میرفته است. جالب اینجاست که کلمه عربی «عسکر» نیز معرب (عربیشده) همین واژه لشکر است که پس از ورود به زبان عربی تغییر شکل یافته است.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ کلمه چهار حرفی لشکر خود «لشکر» یا معادلهای آن مثل «سپاه»، «قشون» و «تومن» است.
به انگلیسی
در ساختار نظامی مدرن (مانند استانداردهای ناتو)، معادل دقیق لشکر کلمه Division است که با دو علامت ضربدر (XX) مشخص میشود.
جمعبندی و توضیح کامل لشکر
واژه «لشکر» یکی از کلمات اصیل و کهن زبان فارسی است که ریشه در دوره فارسی میانه دارد و بعدها به شکل واژگانی چون «عسکر» به زبان عربی و به صورت مستقیم به زبانهای اردو و ترکی عثمانی راه یافته است. این کلمه در معنای سنتی خود به هرگونه سپاه، قشون یا تجمع بزرگ نظامی اشاره دارد، اما در اصطلاحات ارتشهای مدرن امروزی، جایگاه ساختاری مشخصی پیدا کرده و به یگانی بزرگتر از تیپ و کوچکتر از سپاه با جمعیتی بین ۱۰ تا ۲۰ هزار سرباز گفته میشود.
در فرهنگ و ادبیات فارسی، لشکر نماد قدرت، اقتدار ملی، نظم، سازمانیافتگی و رویارویی است. شاعران پارسیزبان بارها از این واژه به صورت استعاری و مجازی برای نشان دادن عظمت و هجوم پدیدههای طبیعی یا روانی (مانند لشکر غم، لشکر بهار یا لشکر ستارگان) استفاده کردهاند تا کثرت و ابهت یک مفهوم را به تصویر بکشند.
در متون دینی مانند قرآن کریم، اگرچه خودِ کلمه فارسی لشکر به چشم نمیخورد، اما مفاهیم معادل عربی آن مانند «جند» و «جنود» (به معنی سپاه و لشکریان) بارها استفاده شده است که نشاندهنده اهمیت این مفهوم ساختاری در سازماندهی نیروها در طول تاریخ است.